บังเอิญผมได้มีโอกาสไปประชุมที่ประเทศเปรูอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่ได้เคยไปดูการเลี้ยงกุ้งขาวมาแล้วเมื่อสองปีก่อน โดยในขณะนั้นยังคงเป็นการเลี้ยงแบบกึ่งพัฒนา มีการปล่อยกุ้งเพียง 5 - 15 ตัวต่อตารางเมตรเท่านั้น การเลี้ยงกุ้งในขณะนั้นได้เกิดปัญหาเป็นโรคดวงขาวอย่างรุนแรงและไม่ สามารถควบคุมได้ เนื่องจากเป็นการเลี้ยงระบบเปิดในบ่อใหญ่มากขนาด 10-50 ไร่ จึงไม่สามารถควบคุมหรือจัดการคุณภาพน้ำหรือดินในบ่อได้เลย หลังจากที่ ประชุมเสร็จเรียบร้อยผมจึงพยายามติดต่อพรรคพวกที่เคยรู้จักให้เป็นธุระเตรียมการให้ผมไปเยี่ยมฟาร์มเลี้ยงกุ้งอีกครั้งหนึ่งเพื่อดูการเปลี่ยนแปลงจากสองปีก่อน ซึ่งก็ได้รับความช่วยเหลืออย่างดี

     หลังจากที่ผมเดินทางไปถึงเขตการเลี้ยงกุ้งที่เมือง ทูมเบส (TUMBES) ซึ่งอยู่ชายแดนติดกับเอกวาดอร์แล้ว ผมก็ต้องแปลกใจอย่างมากที่ฟาร์มส่วนใหญ่ปล่อยบ่อว่างมากกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ จากการสอบถามจึงได้ทราบว่า ช่วงนี้ ( พ.ค. 45 )เป็นช่วงที่อุณหภูมิกำลังเปลี่ยนแปลงเข้าใกล้ฤดูหนาว ดังนั้นฟาร์มส่วนใหญ่มักจะหยุดเลี้ยงกุ้ง เนื่องจากมีปัญหาโรคดวงขาวรุนแรงมาก แต่ก็ยังมีบางฟาร์มที่ปล่อยกุ้งลงไปและก็กำลังเกิดโรคระบาดอยู่ในขณะนี้ ซึ่งจะเห็นได้ชัดเจนว่าโรคดวงขาวมีการระบาดรุนแรงขึ้นในช่วงที่อุณหภูมิลดลงจากปกติเหมือนกันในทุกประเทศ แต่สิ่งที่ทำให้ผมต้องแปลกใจมากขึ้นไปอีกก็คือ ภายในฟาร์มขนาดใหญ่ (พื้นที่มากกว่า 300 ไร่) เกือบทุกฟาร์มได้เปลี่ยนวิธีการเลี้ยงกุ้งเป็นแบบพัฒนาแล้วเกือบทั้งนั้น โดยการใช้พื้นที่ ฟาร์ม ประมาณตั้งแต่ 50 ไร่ ไปจนถึง 200 ไร่ แบ่งเป็นบ่อขนาดเล็กตั้งแต่ 4-6 ไร่ แล้วบุด้วยพลาสติกทั้งหมด ใช้น้ำบาดาลในการเลี้ยงกุ้ง โดยมีการขุดบ่อบาดาลลึกถึง 80-120 เมตร เพื่อดูดน้ำขึ้นมาใช้ ทั้งนี้เพื่อป้องกันปัญหาการติดเชื้อจากภายนอก จากการสอบถามก็พบว่าตั้งแต่ 2 ปีที่แล้วที่เกิดปัญหาดวงขาว ทำให้ฟาร์มต่าง ๆ ไม่สามารถเลี้ยงกุ้งได้เลย ดังนั้นจึงมีการเปลี่ยนวิธีการเลี้ยงมาเป็นแบบพัฒนา โดยบุบ่อด้วยพลาสติกเพื่อกันน้ำรั่วซึมเนื่องจากดินส่วนใหญ่เป็นดินทราย และมีการลงทุนที่สูงมากถึงประมาณบ่อละเกือบ 2 ล้านบาท (6 ไร่) ถ้าคิดเฉลี่ยค่าลงทุนทั้งหมดรวมทั้งระบบไฟฟ้าและเครื่องตีน้ำ สูบน้ำ และคลองส่งน้ำต่าง ๆ ดังนั้น ทุกฟาร์มจำเป็นจะต้องเลี้ยงกุ้งแบบหนาแน่นสูง โดยจะมีการปล่อยลูกกุ้งหนาแน่น 60-80 ตัวต่อตารางเมตรโดยเฉลี่ย ซึ่งในช่วงปีที่แล้วฟาร์มส่วนใหญ่จะได้ผลผลิตดีมาก เนื่องจากอุณหภูมิและภูมิอากาศไม่เปลี่ยนแปลงมากนัก โดยบางฟาร์มมีผลผลิตกุ้งสูงถึง 14 ตันต่อเฮกตาร์ หรือประมาณกว่า 2 ตันต่อไร่ โดยจับกุ้งที่ขนาด 15-18 กรัม (ระยะเวลาเลี้ยง 100-110 วัน) ซึ่งก็ถือว่าคุ้มกับการลงทุนเมื่อเทียบกับผลผลิตที่เคยได้เพียง 800-1,000 กิโลกรัมต่อเฮกตาร์ หรือ 100-200 กิโลกรัมต่อไร่โดยประมาณ แต่หลังจากที่เกิดปัญหากุ้งราคาตกต่ำ ทำให้เกษตรกรส่วนใหญ่ลงกุ้งน้อยลง และบางรายถึงกับหยุดชะงักรอดูเหตุการณ์เหมือน ๆ กับเกษตรกรบ้านเรา และอีกสาเหตุหนึ่งที่ขณะนี้บ่อส่วนใหญ่มักจะว่าง ก็เพราะการเลี้ยงกุ้งในรอบต้นปีที่ผ่านมา มีเกษตรกรมากกว่าครึ่งพบปัญหาดวงขาว ทำให้ต้องจับกุ้งก่อนกำหนด และเมื่อลงกุ้งซ้ำก็เกิดปัญหาดังกล่าวอีกจึงหยุดพักบ่อ เนื่องจากอุณหภูมิเริ่มต่ำลงมาถึง 22-23 องศาเซลเซียส จากการสอบถามข้อมูลพบว่าสาเหตุของปัญหาดวงขาวน่าจะมาจากองค์ประกอบต่าง ๆ คือ

1. ลูกกุ้งติดเชื้อ โดยพบว่าเกษตรกรที่ปล่อยลูกกุ้งที่ซื้อมาจากเอกวาดอร์จะมีโอกาสเป็นโรคมากกว่าลูกกุ้งจากโคลัมเบีย ส่วนลูกกุ้งที่รวบรวมจากธรรมชาติ ไม่ต้องพูดถึง เพราะส่วนใหญ่ปล่อยแล้วมักจะตายภายใน 1 เดือน ซึ่งแสดงว่าลูกกุ้งจากธรรมชาติมีการปนเปื้อนของเชื้อสูงมาก
2. อุณหภูมิที่ลดต่ำลง ประกอบกับฟ้ามืดคลึ้มทำให้แพลงค์ตอนตาย เกิดการขาดออกซิเจน และคุณภาพน้ำมีการเปลี่ยนแปลงสูง กุ้งเครียดและติดเชื้อในที่สุด
3. ดูดตะกอนออกจากบ่อไม่ทัน เนื่องจากไม่สามารถเปลี่ยนถ่ายน้ำได้ เพราะน้ำมีปริมาณไม่เพียงพอ และไม่มีบ่อพักน้ำ ตะกอนซากแพลงค์ตอนและอาหารจึงสะสมในบ่อมาก ทำให้เกิดแอมโมเนียหรือแก๊สไข่เน่า เป็นเหตุให้ดวงขาวระบาดได้
4. อาหารที่ไม่ได้คุณภาพ ละลายน้ำเร็วแล้วเกิดของเสียสะสมในบ่อมากขึ้นจนเกินภาวะเหมาะสม

     นั่นคือสาเหตุหลัก ๆ ของการเกิดปัญหาโรคดวงขาวระบาดในกุ้งขาว ซึ่งจะเห็นไว้ว่าจะเหมือนกับปัญหาการเกิดโรคดวงขาวในกุ้งกุลาดำทุกประการ ดังนั้นเกษตรกรท่านใดที่เคยมีความคิดว่าเลี้ยง กุ้งขาวง่ายกว่า และปลอดโรคนั้น คงจะเป็นไปได้ยากมาก เพราะจากข้อมูลที่ผมทราบมา พบว่า ถึงแม้จะมีการคัดเลือกและตรวจสอบลูกกุ้งอย่างดีแล้ว (ลูกกุ้งจากโคลัมเบีย) ซึ่งมีราคาสูงกว่าปกติถึง 1.5 เท่าตัว (35 สตางค์) หากมีการปล่อยลงเลี้ยง ในช่วงที่อากาศเปลี่ยนแปลงสูงก็มีโอกาสเกิดการระบาดของดวงขาวได้เช่นเดียวกัน ดังนั้นเกษตรกรจึงควรระวังอย่างยิ่งในการปล่อยกุ้งขาวในช่วงหน้าหนาวในเมืองไทยควรตรวจสอบลูกกุ้งให้ดีและต้องจัดการฟาร์ม อย่างรัดกุมเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาคุณภาพน้ำและแก๊สพิษต่าง ๆ ในบ่อให้ดี จึงจะทำให้การเลี้ยงกุ้งประสบความสำเร็จได้ นอกจากนี้เกษตรกรควรจะต้องคำนึงถึงต้นทุนการผลิตด้วยเพราะถ้าหากว่าลูกกุ้งมีราคาแพงมากอาจส่งผลให้ขาดทุนได้ง่าย หากเกษตรกรได้ผลผลิตต่ำ

กลับไปสารบัญ