โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ

      เนื้อหา "ชุดโรคสัตว์น้ำ" เกิดจากทีมงานของห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี ได้บันทึกภาพถ่ายเกี่ยวกับโรคสัตว์น้ำระหว่างการทำงาน และได้นำภาพถ่ายพร้อมข้อมูลส่งให้เผยแพร่ทางเว็บไซต์นี้

เว็บมาสเตอร์ (มิถุนายน 2547)

เห็บปลา (Argulus spp.)
สนใจชมโรคสัตว์น้ำอื่น คลิ๊กที่นี่ ห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ

      เนื้อหาชุดโรคสัตว์น้ำ หน้านี้เป็นหน้าที่สาม เกี่ยวกับโรคในปลาจากปรสิตภายนอก สกุล Argulus บันทึกภาพถ่ายและจัดเตรียมข้อมูลโดย ห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี (เผยแพร่ 18 กรกฏาคม 2547)

 
เห็บปลา อาร์กูลัส (Argulus spp.)
 

   เห็บปลา คืออะไร ?

      เห็บปลา สกุลอาร์กูลัส (Argulus spp.) เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ไฟลัมอาร์โทรโปดา เป็นปรสิตภายนอก เห็บปลามีหลายชนิด พบในปลาน้ำจืดและน้ำเค็ม เช่น ปลาตะเพียน ปลาไน ปลาทอง ปลาแรด ปลาหมอ ปลากะพงขาว เป็นต้น รวมทั้งพบในกบและคางคกด้วย (ภาพ : เห็บปลาได้จากปลาทองบ่อคอนกรีต)

 

   อนุกรมวิธาน

Phylum Arthropoda
Class    Crustacea
Subclass    Branchirura
Family  Argulidae (Leach)
Genus  Argulus (Muller)

(จำแนกตาม ประไพศิริ 2546)

 
 
 
 
 
 
 

   ลักษณะทางชีววิทยาของ "เห็บปลา"

      เห็บปลา (อาร์กูลัส) เป็นปรสิตของปลา มีหลายชนิด ลำตัวกลมแต่แบน คล้ายจานคว่ำ ตัวเมียมีขนาด 6-9 มิลลิเมตร ตัวผู้ 4-5 มิลลิเมตร

    Antenna I และ II หนวด 2 คู่มีขนาดที่สั้น
    Compound eye มีตาซึ่งเป็นตาประกอบ 1 คู่
    Maxilla I เปลี่ยนรูปร่างมีลักษณะกลม ทำหน้าที่เกาะผิวของเจ้าบ้าน เรียกว่า Sucker หรือ Suction cup
    Proboscis ลักษณะเป็นงวง ตรงปลายมี Mandibles หรือเขี้ยว มีหน้าที่กัดทำลายผิวเจ้าบ้าน และดูดกินของเหลวจากตัวเจ้าบ้าน
    Carapace เปลือกคลุมส่วนหัวและอก ลักษณะเหมือนจานคว่ำ เป็นสารไคติน
    Thoracic appendage รยางค์ส่วนอก เจริญดี 4 คู่ ทำหน้าที่ว่ายน้ำ
    Abdomen ส่วนท้อง มีลักษณะเป็น 2 แฉกคล้ายแพนหาง ซึ่งอวัยวะสืบพันธุ์ของเห็บปลาอยู่บริเวณท้อง ตัวผู้มีถุงอัณฑะ 1 คู่ ส่วนตัวเมียมีถุงรับน้ำเชื้อ (spermatheca) เก็บไว้เพื่อการผสมพันธุ์ โดยมีรังไข่อยู่บริเวณกลางตัว

   วงจรชีวิตของ "เห็บปลา"

    การผสมพันธุ์บางครั้งเกิดขึ้นขณะที่ตัวเมียเกาะอยู่บนเจ้าบ้าน โดยตัวผู้มาเกาะด้านหลังและปล่อยน้ำเชื้อเข้าไป
    ตัวเมียที่พร้อมวางไข่จะว่ายจากเจ้าบ้าน แล้ววางไข่ติดรวมเป็นก้อนบนไม้น้ำ ก้อนหิน ผิวตู้กระจก ไข่มีสีเหลืองซีด ลักษณะแบน เห็บปลาบางชนิดวางไข่ได้ถึง 400 ฟอง
    ไข่ใช้เวลาประมาณ 15-55 วัน จึงฟักออกเป็นตัว โดยมีการพัฒนาเป็นระยะนอเพลียสตั้งแต่อยู่ในไข่
    แรกฟักออกจากไข่มีขนาดประมาณ 0.75 มิลลิเมตร จากนั้นจะมีการลอกคราบหลายครั้ง เวลาประมาณ 1 เดือน หลังฟักออกจากไข่ เห็บปลาก็เจริญพร้อมที่จะสืบพันธุ์ได้

 
 

   ลักษณะอาการของโรค

    เห็บปลามีขนาดที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (ขนาด4-9 มิลลิเมตร) จึงง่ายที่จะสังเกตุเห็นเห็บปลาซึ่งมีลักษณะกลมคล้ายจานคว่ำ มีสีเขียวอ่อน สีเขียวแกมเหลือง สีน้ำตาล เกาะหัว ครีบ ลำตัว หากปลาติดเห็บปลามานาน อาจพบแผลตกเลือดเล็กๆ กระจายทั่วตัว ปลาอาจมีการว่ายน้ำผิดปกติ ว่ายน้ำถูกับข้างบ่อหรือตู้

 

  การป้องกัน

      ย้ายปลาที่ตายและมีเห็บปลาเกาะออกจากบ่อ

      กรองน้ำด้วยถุงกรองป้องกันเห็บปลาตัวโต

      เตรียมบ่อโดยการตากแห้ง โรยปูนขาว

 

  การรักษา

      กรณีที่มีปลาไม่มาก ให้ใช้ปากคีบดึงเห็บปลาออก จากนั้น ทายาเหลืองตรงแผลเพื่อป้องกันเชื้อราและแบคทีเรีย (หยดน้ำเกลือเข้มข้นลงไป 1-2 หยดบนตัวเห็บปลา จะทำให้เห็บปลาหลุดง่ายขึ้น)

      ด่างทับทิมเข้มข้น 100 ส่วนในล้านส่วน แช่นาน 30 นาที

      ดิพเทอร์เร็ค 0.5 ส่วนในล้านส่วน แช่นาน 24 ชั่วโมง

      เตรียมบ่อโดยการตากแห้ง โรยปูนขาว

 
ภาพถ่ายของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
สงวนสิทธิ์ห้ามนำภาพถ่ายไปใช้
โดยไม่ได้รับอนุญาต
 

เอกสารอ้างอิง

       กมลพร ทองอุไร และ สุปราณี ชินบุตร. 2539. การป้องกันและกำจัดโรคปลา. สถาบันวิจัยสุขภาพสัตว์น้ำ กรมประมง. 30 หน้า.
       กรมประมง. 2536. การเลี้ยงปลาน้ำกร่อย. งานเอกสารคำแนะนำ กองส่งเสริมการประมง. กรมประมง. 43 หน้า.
       บพิธ จารุพันธุ์ และนันทพร จารุพันธุ์. 2546. สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง II. ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน. 697 หน้า
       ปภาศิริ ศรีโสภาภรณ์. 2538. โรคและพยาธิของสัตว์น้ำ. ภาควิชาวาริชศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 184 หน้า
       ประไพสิริ สิริกาญจน. 2546. ความรู้เรื่องปรสิตของสัตว์น้ำ. ภาควิชาชีววิทยาประมง คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน. 270 หน้า
       มานพ ตั้งตรงไพโรจน์. 2544. การใช้ยาและสารเคมีในการควบคุมและรักษาโรคระบาดในปลาน้ำจืด. เอกสารวิชาการฉบับที่ 3/2544 กรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 67 หน้า

 
 
ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com