ลักษณะของเตตร้าเซลมิส (Tetraselmis sp.)

     Tetraselmis เซลล์มีเปลือกหุ้มซึ่งเกิดจากเกล็ดคลุมเซลล์ เซลล์แบนข้างเล็กน้อยปลายบนสุดของเซลล์เว้าเป็นแอ่ง คลอโรพลาสต์รูปถ้วย 1 ถ้วย สีเขียวแกมเหลือง ตามีสีส้มแกมแดงขนาดใหญ่อยู่กลางเซลล์ (รูปที่ 1) หนวดมี 4 เส้น ความยาวเซลล์ 8 –12 ไมครอน มองในกล้องจุลทรรศน์ จะมองเห็นวิ่งไปมา

   ลักษณะของคลอเรลลา (Chlorella sp.)

     Chlorella เซลล์รูปร่างกลม คลอโรพลาสต์รูปถ้วย หรือเป็นแผ่น อยู่ริมเซลล์ (รูปที่ 2) สืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศโดยการแบ่งเซลล์

      1. สูบน้ำจากแหล่งน้ำมาพักให้ตกตะกอน จากนั้นสูบน้ำจากบ่อตกตะกอนลงบ่อทรีตน้ำขนาด 12 ลบ.ม. ใส่คลอรีนผง (60 %) 20-25 กรัมต่อน้ำ 1 ลบ.ม. เป่าลมแรง ๆ

      2. ประมาณ 2 วัน คลอรีนจะสลายตัวหมด สามารถตรวจสอบได้ด้วยชุดทดสอบคลอรีน (คลิ๊กที่นี่ดูวิธีการทำเทสคิตท์ตรวจคลอรีน) ปิดลมพักน้ำให้ตกตะกอน 12 ชั่วโมง

      3. สูบน้ำผ่านไส้กรอง (รูปที่ 4) และผ่านถุงกรองละเอียด (รูปที่ 5) ใส่ในถังหรือบ่อที่ต้องการขยายแพลงก์ตอน

      4. น้ำที่ผ่านกระบวนการ จาก ข้อ 1-3 จะเป็นน้ำที่ใส สะอาด ไม่มีฟองเหนียว ไม่มีตะกอน แต่บางครั้งน้ำจากแหล่งน้ำคุณภาพไม่ดี อาจต้องเพิ่มปริมาณคลอรีน

      5. ความเค็มที่สามารถเพาะขยายเตตร้าเซลมิส และ คลอเรลลาได้อยู่ระหว่าง 20-33 พีพีที สูงหรือต่ำกว่านี้ได้เล็กน้อย และอุณหภูมิน้ำที่เหมาะสมระหว่าง 22-28 องศาเซลเซียส หากอุณหภูมิน้ำสูงเกิน 30 องศาเซลเซียส เตตร้าเซลมิสและคลอเรลลามักจะขยายตัวช้า จนถึงตายในที่สุด

   ขั้นตอนที่สอง จัดหาหัวเชื้อจากห้องแลป

       ขอหรือซื้อหัวเชื้อจากห้องแลปแพลงก์ตอน (รูปที่ 6) โดยทั่วไปหัวเชื้อที่นำมาขยายกลางแจ้งจะมี 2 แบบ ได้แก่

หัวเชื้อน้ำนึ่งแรงดัน ส่วนมากมักขยายที่ความจุ 1-5 ลิตร ในฟลาสก์ หรือ ขวดน้ำเกลือ

หัวเชื้อน้ำต้ม มักจะขยายที่ความจุ มากกว่า 5 ลิตร ในโหล ถุงพลาสติกพิเศษ

       เตตร้าเซลมิสกับคลอเรลลา หากไม่ดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ ก็พอจะแยกความแตกต่างได้โดย

การสังเกตุสี เมื่อเซลล์หนาแน่นใกล้กัน คลอเรลลาจะสีเขียวสว่างกว่าเตตร้าเซลมิส (รูปที่ 7.1)

หากนำเตตร้าเซลมิสใส่ในภาชนะโปร่งแสง ประมาณครึ่งชั่วโมง เตตร้าเซลมิสจะว่ายมารวมกันเป็นกลุ่ม (รูปที่ 7.2)

      1. ละลายปุ๋ยในน้ำจืดแล้วใส่ลงในถังหรือบ่อที่ต้องการเพาะ (รูปที่ 8) ตามอัตราส่วนดังนี้

      2. เทหัวเชื้อเตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลา 2- 8 ลิตร ลงในถัง 200 ลิตร (อัตราส่วน 1:50 ถึง 1:100) (รูปที่ 9)

หมายเหตุ บางโรงเพาะใส่หัวเชื้อก่อนแล้วค่อยเติมปุ๋ยตาม

      1. ในเวลา 3 วัน เตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลาก็จะเพิ่มจำนวน เห็นได้จากสีที่เขียวเข้มขึ้นมาก สามารถเก็บเกี่ยวไปใช้ได้ (รูปที่ 10) เมื่อเปรียบเทียบกับ คีโตเซอรอส หรือ สเกลีโตนีมา

      2. แต่หากต้องการเตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลาในปริมาณมาก ก็ต้องขยายต่อจากถัง 200 ลิตร ไปลงถังความจุ 2 ลูกบาศก์เมตร (อัตราส่วน 1:9) ในเวลา 3 วัน เตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลาก็จะเพิ่มจำนวน (รูปที่ 11) เห็นได้จากสีที่เขียวเข้มขึ้นมาก สามารถเก็บเกี่ยวไปใช้ได้ แต่หากถัง 200 ลิตรไม่เข้มมากต้องใช้ 2 ถัง (อัตราส่วน 1:4)

      3. แต่หากต้องการเตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลาในปริมาณมากกว่า 2 ลบ.ม. ก็ต้องขยายต่อจากถังความจุ 2 ลูกบากศ์เมตร จำนวน 1-2 ถัง ไปบ่อคอนกรีตความจุ 12 ลบ.ม. ในเวลา 3-4 วัน เตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลาก็จะเพิ่มจำนวนสามารถเก็บเกี่ยวไปใช้ได้

     4. เมื่อเปรียบเทียบกับ คีโตเซอรอส หรือ สเกลีโตนีมา ที่ใช้เวลาขยายพันธุ์ในแต่ละช่วงเพียง 1 - 2 วัน การผลิตเตตร้าเซลมิสหรือคลอเรลลา ที่ใช้เวลานานประมาณ 3 วัน ในแต่ละช่วงการขยาย จึงต้องมีการวางแผนผลิตล่วงหน้าเพื่อให้ได้ผลผลิตที่เพียงพอ

   เทคนิค ปัญหา และอุปสรรคในการขยายพันธุ์

      1. ปุ๋ยที่ใช้ควรเลือกที่ผลิตจากบริษัทที่มีมาตรฐาน ในปุ๋ยชนิดสีขาวก็ควรขาว ไม่มีสีอื่นปน (รูปที่ 12)

      2. ละลายปุ๋ยแยกกัน เนื่องจากปุ๋ยบางตัวหากผสมแล้วละลายพร้อมกันจะจับกันเป็นก้อน ละลายไม่หมด

      3. ในฤดูร้อน อุณหภูมิเป็นอุปสรรคมากต่อการขยายพันธ์ เตตร้าเซลมิสและคลอเรลลา ในช่วงนี้จึงควรขยายในที่ซึ่งมีหลังคาเพื่อป้องกันความร้อน

      4. บางครั้งน้ำจากแหล่งน้ำคุณภาพไม่ดี สังเกตุจากเป่าอากาศแล้วเกิดฟองเหนียว ขนาดใหญ่ (รูปที่ 13) ก็ไม่ควรใช้ หากจำเป็นต้องใช้ ควรทรีตน้ำ 2 ครั้ง แต่ถึงกระนั้นก็มักพบว่ายังมีปัญหา เช่น ขยายพันธุ์ได้ช้า หรือไม่ได้เลย

      5. ธิดา (2542) รายงานว่า การใส่คลอรีนผง 1 กรัม/น้ำ 1 ตัน เติมได้ทุกวัน สามารถลดการปนเปื้อนจากแพลงก์ตอนอื่น โปรโตซัว ทำให้สามารถเลี้ยงคลอเรลลาได้ต่อเนื่องเป็นเวลา 11 ปี โดยไม่ต้องใช้หัวเชื้อจากห้องปฏิบัติการ โดยใช้อัตราส่วนคลอเรลลา:น้ำเลี้ยง เท่ากับ 1:2 - 1:5