ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เพื่อการจัดเขตพื้นที่เลี้ยงกุ้งทะเลจังหวัดภูเก็ต

Geographical Information System for Managing Shrimp Farming Area

in Phuket Province

 

สมบูรณ์ หลาวประเสริฐ                                                                                         Somboon  Laoprasert


บทคัดย่อ

                        จากการสำรวจพื้นที่ที่เหมาะสมเพื่อการจัดเขตการเพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำในจังหวัดภูเก็ต บริเวณ ตำบลเกาะแก้ว ฉลอง ตลาดใหญ่ ป่าคลอก เทพกระษัตรี ไม้ขาว รัษฎา วิชิต และศรีสุนทร โดยทำการสำรวจ 27 ปัจจัยการเลี้ยง ดังนี้ ขนาดบ่อ, จำนวนบ่อ, พื้นที่ฟาร์ม, เอกสารสิทธิ์, น้ำท่วม, ความเค็ม, อายุฟาร์ม, ความต่อเนื่องในการผลิต, ระยะเวลาเลี้ยงกุ้งในแต่ละรุ่น, ความถี่ในการเกิดปัญหาโรค, สาเหตุปัญหาโรค, การใช้ยาปฏิชีวนะและสารเคมี, ความเสียหายของผลผลิต, ประเภทของแหล่งน้ำ, ปัญหาคุณภาพของแหล่งน้ำ, ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงคุณภาพน้ำ, ระบบการเลี้ยงที่ใช้, การใช้สารเคมีในบ่อกุ้ง, บ่อบำบัดน้ำทิ้ง, คูพักน้ำทิ้ง และการจับกุ้งฉุกเฉิน สามารถแบ่งเป็นปัจจัยหลักเพื่อการพิจารณาได้แก่ น้ำท่วม, โรค, แหล่งน้ำ, บ่อพักน้ำ และการจับกุ้งฉุกเฉิน โดยแบ่งระดับการพิจารณาเป็น 3 ระดับ คือ ระดับเหมาะสม ปานกลาง และไม่เหมาะสม จากการศึกษาพบว่า ตำบลทุกตำบลที่ทำการสำรวจมีความเหมาะสมต่อการเพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำ ยกเว้นตำบลเกาะแก้ว  ไม้ขาว ซึ่งมีปัญหาเรื่องโรคค่อนข้างมากส่งผลให้ความเหมาะสมในเรื่องโรคอยู่ในระดับไม่เหมาะสม นอกจากนี้ทุกตำบลควรมีการปรับปรุงให้มีบ่อบำบัดน้ำทิ้ง และคูพักน้ำ และจากการศึกษาคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำธรรมชาติในจังหวัดภูเก็ต บริเวณ คลองมุง, คลองบางโรง, คลองอ่าวกุ้ง, คลองท่ามะพร้าว และคลองด่านหยิด ระหว่างเดือนมกราคม 2544-ถึงเดือนมกราคม 2545 พบว่า อุณหภูมิ มีค่าอยู่ระหว่าง 27-32 oC, ความเค็ม มีค่าอยู่ระหว่าง 9-36 ส่วนในพัน, ความเป็นกรด-ด่าง (pH) มีค่าอยู่ระหว่าง 6.86-8.94, ปริมาณออกซิเจนที่ละลายน้ำ (DO) มีค่าอยู่ระหว่าง 4.0-8.9 ส่วนในล้าน, ฟอสเฟต (PO42-) มีค่าอยู่ระหว่าง 0.0007-0.4003 ส่วนในพัน, แอมโมเนีย (NH3) มีค่าอยู่ระหว่าง0.0000-0.4890 ส่วนในพัน, ไนไตรท์ (NO2-) มีค่าอยู่ระหว่าง 0.0000-0.4015 ส่วนในพัน, B.O.D. มีค่าเฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.0-4.73 ส่วนในล้าน, จากการศึกษาสามารถสรุปได้ว่าคุณภาพน้ำทั้ง 5 บริเวณอยู่ในเกณฑ์ปกติโดยที่เหมาะสมต่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำตามมาตรฐานของกองมาตรฐานคุณภาพสิ่งแวดล้อม (2534) เกณฑ์ระดับคุณภาพน้ำ มาตรฐานคุณภาพน้ำประเทศไทย (2538) และมาตรฐานของกรมประมง และจากการศึกษาแบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์ม (Total coliforms) และแบคทีเรียกลุ่มฟีคอลโคลิฟอร์ม (Faecal coliforms) พบว่าจำนวนแบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์ม มีค่าค่อนข้างสูง อาจเนื่องมาจากแหล่งน้ำที่สำรวจไหลผ่านแหล่งชุมชน ดังนั้นจึงควรบำบัดน้ำเพื่อให้จำนวนแบคทีเรียลดลงให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมก่อนที่จะนำไปใช้ในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

 

Abstract

To assess the suitability of managing shrimp farming area in Phuket Province covering Tambons as follows: Ko Kaoe, Chalong, Talartyai, Paklok, Tepkasattri, MaiKao, Ratchada, Wichit and Srisoontorn, the 27 important factors were surveyed and studied. They are pond size, pond number, farm area, tenure, flooding, salinity, farm age, production continuity, farming period per crop, disease incidence, disease cause, use of antibiotics and chemical substances, production damage, water body type, water quality problem, impacts of water quality change, culture technique, chemical used in ponds, water treatment pond, water storage canal and emergency harvesting. These factors were grouped into broad considerations in terms of flooding, disease, water body, storage pond, and emergency harvesting. Each consideration was classified into 3 different levels of suitability: most suitable, moderate suitable and unsuitable. It was found that most Tambons, except Ko Kaoe and Mai Kao, are unsuitable for shrimp farming because of high incidence of disease. All Tambons should allocate more ponds for treatment and storage purposes. In addition, water quality study, carried out between January 2001 and January 2002 in many rivers which are Klong Mung, Klong Bangrong, Klong Ao Kung, Klong Thamaprao, and Klong Danyhid, has found temperature (27-32), salinity (9-36ppt), pH (6.86-8.94), DO (4-8.9ppm), PO42- (0.0007-0.4003ppt), NH3 (0-0.4890ppt), NO2- (0-0.4015), and B.O.D (0-4.73ppm). It has shown that the water quality level is suitable for aquaculture as standardized by the Environmental Quality Standard Division (1991), Thailand Water Quality Standard (1995) and Department of Fisheries. It means water quality in this study area was not the limiting factors for shrimp farming. However, study of total coliforms and faecal coliforms has found that coliforms was quite high due to nearby communities. Therefore, sewage should be treated to reduce low water quality in river which in turn will be well used for aquaculture.