สถานการณ์การเลี้ยงกุ้งก้ามกราม

วชิราภรณ์  ไกรอ่ำ

เลี้ยงกุ้งก้ามกรามเป็นกุ้งน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุด และมีความสำคัญทางเศรษฐกิจ เป็นที่นิยมของผู้บริโภค แม้ว่าจะราคาแพงเมื่อเปรียบเทียบกับสัตว์น้ำชนิดอื่น เนื่องจากมีรสชาติดี และสามารถนำไปประกอบอาหารได้หลายรูปแบบ เช่น ต้มยำกุ้ง  กุ้งเผา  กุ้งอบวุ้นเส้น เป็นต้น และเนื่องจากกุ้งก้ามกรามเป็นที่นิยมของผู้บริโภคประกอบกับความเสื่อมโทรมของแหล่งน้ำธรรมชาติ ทำให้กุ้งก้ามกรามในแหล่งน้ำธรรมชาติมีจำนวนลดลง จึงได้มีการเพาะเลี้ยงกุ้งก้ามกรามเพื่อให้เพียงพอกับความต้องการของผู้บริโภค และธุรกิจการเพาะเลี้ยงกุ้งก้ามกรามได้มีการขยายตัวของอย่างรวดเร็ว

1.จำนวนฟาร์มและพื้นที่เลี้ยงที่มีผลผลิต 

ในปี 2542 ฟาร์มเลี้ยงกุ้งก้ามกรามมี 1,954 ฟาร์ม เป็นเนื้อที่ 23,568 ไร่ คาดว่าในปี 2546 จะมีฟาร์มเลี้ยงกุ้งก้ามกรามเพิ่มเป็น 4,296 ฟาร์ม ในเนื้อที่ 40,328 ไร่

2.แหล่งเลี้ยง 

การเลี้ยงกุ้งก้ามกรามมีแหล่งเลี้ยงที่สำคัญอยู่ในภาคตะวันตก เช่นจังหวัด นครปฐม ราชบุรี สุพรรณบุรี และกาญจนบุรี เป็นต้น  นอกจากนั้นยังมีการเลี้ยงมากในภาคตะวันออก ในบางจังหวัดเช่น สมุทรปราการ และฉะเชิงเทรา เป็นต้นโดยสมาคมผู้เพาะเลี้ยงกุ้งในพื้นที่น้ำจืด ได้ประเมินพื้นที่เลี้ยงกุ้งก้ามกรามของไทยในปี 2545 มีประมาณ 130,000 ไร่ โดยจำแนกตามภาคต่าง ๆ ดังนี้

- ภาคกลางร้อยละ 80

- ภาคตะวันออกเฉียงเหนือร้อยละ 7

- ภาคเหนือร้อยละ 3

- ภาคตะวันออกร้อยละ 5

- ภาคใต้ร้อยละ 5

3. ผลผลิต 

ในปี 2542 ผลผลิตกุ้งก้ามกรามที่ได้จากการเพาะเลี้ยงมีปริมาณ 8,494,000 ตัน หรือร้อยละ 3.36 ของผลผลิตสัตว์น้ำจืดจากการเพาะเลี้ยง คาดว่าในปี 2546 ผลผลิตจะเพิ่มสูงขึ้น เป็น 35,102,000 ตัน

4. มูลค่าผลผลิต  ผลผลิตกุ้งก้ามกรามที่ได้จากการเพาะเลี้ยงในปี 2542 มีมูลค่า 1,106.32 ล้านบาท หรือร้อยละ 13.91 ของมูลค่าผลผลิตสัตว์น้ำจืดจากการเพาะเลี้ยงทั้งหมด คาดว่าในปี 2546 ผลผลิตมีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นเป็น 5,175.09 ล้านบาท

5.การส่งออก

ผลผลิตกุ้งก้ามกรามที่ได้จากการเพาะเลี้ยงใช้บริโภคภายในประเทศประมาณร้อยละ 70 และส่งออกไปต่างประเทศร้อยละ 30 ในปี 2545 ไทยส่งออกผลิตภัณฑ์กุ้งก้ามกรามไปขายในตลาดต่างประเทศเป็นปริมาณรวม 2,099,478 กิโลกรัม เป็นมูลค่า 501,260,238 บาท โดยผลิตภัณฑ์ที่ส่งออกนั้นมีทั้งสดแช่เย็น แช่เย็นจนแข็ง และปรุงแต่งไม่บรรจุภาชนะอัดลม  ซึ่งตลาดส่งออกที่สำคัญ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน ออสเตรเลีย  สิงคโปร์ และเกาหลี เป็นต้น  ดังตารางที่ 5

            ความต้องการกุ้งก้ามกรามในตลาดต่างประเทศมีแนวโน้มขยายตัวมากขึ้นเรื่อย ๆ แต่ขยายตัวช้าเนื่องจากน้ำหนักกุ้งก้ามกรามส่วนใหญ่จะอยู่ที่หัว และการส่งกุ้งก้ามกรามไปต่างประเทศต้องเด็ดหัวออก ซึ่งจะเหลือเนื้อเพียง 40 % เท่านั้น ซึ่งทำให้ต้นทุนในการแปรรูปกุ้งก้ามกรามเพื่อส่งออกสูงมาก

6. กุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่

ปัจจุบันได้มีโครงการส่งเสริมการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่เพื่อการส่งออก ภายใต้การสนับสนุนของสมาคมผู้เลี้ยงกุ้งในพื้นที่น้ำจืด เป็นกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ CPF ซึ่งขายได้ราคาดีกว่ากุ้งก้ามกรามสายพันธุ์เดิมประมาณ 20-30 บาท/กก. และกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่ มีลักษณะเด่นแตกต่างจากกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์เดิม คือ เจริญเติบโตเร็วกว่า ส่วนหัวเล็กกว่า ให้เนื้อมากกว่าเดิมประมาณ 8 – 10 % ในกุ้งขนาดเดียวกัน ใช้เวลาเลี้ยงสั้นกว่า คือ 6เดือน

พื้นที่ดำเนินโครงการนำร่อง 3 จังหวัด พื้นที่บ่อเลี้ยงรวม 5,000 ไร่ โดยจำแนกเป็นจังหวัดราชบุรี 1,000 ไร่ จังหวัดนครปฐม 2,000 ไร่ และจังหวัดสุพรรณบุรี 2,000 ไร่ และคาดว่าจะมีพื้นที่โครงการขยายเพิ่มขึ้นปีละ 5,000 ไร่

7. ขั้นตอนการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่ 

บริษัทที่เป็นเอเย่นต์จะทำหน้าที่อนุบาลลูกกุ้งใช้เวลาประมาณ 2 เดือน จะได้ลูกกุ้งขนาด 200 – 300 ตัว/กก. หรือลูกกุ้งที่คว่ำแล้วให้เกษตรกรไปอนุบาลเอง โดยลงลูกกุ้งไร่ละ 16,000 ตัว หลังจากที่เกษตรกรรับลูกกุ้งไปจากเอเยนต์ ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยงกุ้งสายพันธ์ใหม่อีก 4 เดือน และเอเย่นต์ยังทำหน้าที่จัดฝึกอบรม สัมมนา สนับสนุนด้านอาหารกุ้งและปัจจัยอื่น ๆ เช่น สารชีวภาพ  วัสดุ  ปูน  น้ำยาตรวจสอบคุณภาพน้ำนอกจากนั้นยังรับซื้อกุ้งก้ามกรามขนาดตลาดของเกษตรกร เพื่อจัดส่งไปจำหน่ายยังตลาดกลาง และโรงงานแปรรูปเพื่อส่งออก

8. เปรียบเทียบกุ้งก้ามกรามสายพันเดิมกับกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่

เมื่อพิจารณาระยะเวลาในการเลี้ยง พบว่ากุ้งก้ามกรามสายพันธุ์เดิมใช้เวลาในการเลี้ยง
10 –12 เดือนต่อรุ่น และต้องทยอยจับจนกว่าจะหมดบ่อ เพราะกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์เดิมมีขนาดไม่เท่ากัน  ในขณะที่กุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่ใช้เวลาในการเลี้ยงประมาณ 6 เดือน และสามารถจับได้ครั้งเดียวหมดบ่อ ทำให้กำหนดปริมาณและขนาดได้ตามความต้องการของตลาด ซึ่งเป็นโอกาสที่จะสามารถขยายตลาดกุ้งก้ามกรามทั้งภายในประเทศและต่างประเทศได้มากขึ้นด้วย

9. ต้นทุนและผลตอบแทนการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่

การเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่ มีต้นทุนเฉลี่ย 47, 065 บาทต่อไร่ โดยจำแนกเป็นต้นทุนคงที่ 17,000 บาทต่อไร่ ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 36.12  ต้นทุนผันแปร 30,065 บาทต่อไร่ คิดเป็นร้อยละ 63.88  และมีรายได้เฉลี่ย 62,250 บาทต่อไร่  กำไรสุทธิ 15,189 บาทต่อไร่ ราคาขายเฉลี่ย150 บาทต่อกิโลกรัม

ตารางที่  6    ต้นทุนและผลตอบแทนการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่

ที่มา : โครงการส่งเสริมการเลี้ยงกุ้งก้ามกรามสายพันธุ์ใหม่เพื่อการส่งออก