การทำอาหารสัตว์น้ำสำเร็จรูปแบบพื้นบ้าน

       สิ่งแรกที่เกษตรกรจะคิดทำอาหารสำเร็จรูปขึ้นใช้เองนั้น คือ จะต้องรู้ว่าตนเอง ต้องการใช้สูตรอาหารใดเลี้ยงสัตว์น้ำของ ตนเอง สูตรอาหารที่ดีมีข้อสังเกตดังนี้
      1.ทำให้สัตว์น้ำมีการเจริญเติบโตเร็ว แข็งแรงและมีภูมิต้านทานโรคดี
      2. ทำให้สัตว์น้ำมีอัตราการแลกเนื้อที่ดี และอัตรารอดสูง
      3.วัตถุดิบต่างๆ ที่ใช้สามารถจัดซื้อหาได้ง่าย ราคาถูก และสะดวกต่อการเก็บรักษา

ขั้นตอนการผลิตอาหาร

       เป็นการลดขนาดของวัตถุดิบให้เล็กลง โดยผ่านขั้นตอนการบด 1-2 ครั้ง วัตถุประสงค์ของการบดก็เพื่อใหัสัตว์น้ำสามารถยอ่ยได้ง่ายขึ้น  การบดละเอียดยังช่วยในเรื่องการอัดเม็ด โดยช่วยให้ เม็ดอาหารมีความคงตัวดี สำหรับเครื่องบด อาหารที่ใช้ควรเลือกใช้ให้เหมาะสมกับประเภทของวัตถุดิบ ถ้าใช้วัตถุดิบแบบแห้ง เช่น ปลายข้าว กากถั่วเหลือง ข้าวโพด ก็ให้ใช้เครื่องบดมีดสับหรือ แบบจาน ซึ่งควรผ่านการร่อน แยกสิ่งปะปน เช่น กรวด ทราย และแมลงออกก่อน แต่ถ้าเป็นวัตถุดิบแบบเปียก เช่น ปลาเป็ด โครงไก่ ไส้ไก่ หัวไก่ ก็ให้ใช้เครื่องโม่ปลาหรือเครื่องบดเนื้อ

เครื่องบดวัตถุดิบแบบแห้ง

        เมื่อได้จัดเตรียมวัตถุดิบแต่ละชนิดซึ่งมีขนาดละเอียดแล้ว ก็ทำการชั่งน้ำหนักของวัตถุดิบให้ได้ตามสัดส่วนในสูตรอาหารนั้น

        เป็นการกระจายคุณค่าอาหารให้มีความสม่ำเสมอในทุกส่วนของอาหารที่ทำขึ้น โดยการทำให้วัตถุดิบหลายชนิดรวมกันเป็น เนื้อเดียว เครื่องผสมอาหารที่แนะนำให้ใช้ควรเป็นเครื่องผสมอาหารที่ใช้ได้ทั้งวัตถุดิบเปียกและแห้ง เครื่องผสมอาหารดังกล่าวเป็นเครื่องผสมแบบแนวนอน ซึ่งถ้าหาไม่ได้ก็อาจใช้เครื่องโม่ปลา หรือ เครื่องบดเนื้อแทนได้ หรือในกรณีที่ผสมปริมาณน้อยอาจดัดแปลง โดยการผสมในถุงก่อนแล้วนำไปคลุกเคล้าในภาชนะผสมด้วยมือ หรือกรณีที่ผสมในปริมาณมาก อาจใช้ผ้าพลาสติกปูพื้นแล้วผสมโดยใช้พลั่วก็ได้ และถ้า้เป็นวัตถุดิบแห้งจะต้องเติมน้ำประมาณ 30-40% ของสูตรอาหารแล้วผสมกันให้ดีก่อนทำการอัดเม็ด แต่ถ้าใช้วัตถุดิบแบบเปียก การผสมอาจจะไม่ต้องเติมน้ำเลย หรือ อาจเติมน้ำเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปริมาณความชื้นในวัตถุดิบทั้งหมดในสูตรนั้น

        เป็นการทำให้อาหารที่ผสมกันแล้วถูกอัดออกมาเป็นเส้น หรือ เป็นแท่ง การอัดเม็ดเป็นการทำให้คุณค่าอาหารจากวัตถุดิบทุกชนิดจับตัวกันอยู่ เป็นการช่วยเพิ่มความคงตัวของอาหารผสมให้จัดตัวกันดีขึ้น ทำให้เกิดการสูญเสียน้อยเมื่อสัมผัสกับน้ำ การอัดเม็ดสามารถทำได้โดยใช้เครื่องโม่ปลา หรือ เครื่องบดเนื้อ

        เป็นขั้นตอนที่จำเป็นสำหรับการทำอาหารแห้งเท่านั้น เพื่อลดความชื้นในอาหารลง และจะช่วยลดการสูญเสียสารอาหารจากการละลายน้ำ นอกจากนี้ัยังทำให้สามารถเก็บได้นานโดยไม่ขึ้นรา การทำให้อาหารแห้งสามารถทำได้โดยการเกลี่ยอาหารให้เป็นชั้นบางๆ บนพื้น ซีเมนต์หรือตะแกรงแล้วใช้พัดลมพัด หรือตากแดด ความชื้นในอาหารจะระเหยออกไป อาหารที่ได้จะเป็นอาหารเม็ดจมน้ำชนิดแห้ง

( ข้อมูลโดย: นางพิศมัย   สมสืบ : หัวหน้ากลุ่มงานวิจัยอาหารมีชีวิตสัตว์น้ำจืด  กรมประมง  02-9406130-45  ต่อ  4501 )