โครงการประมงท้องนา

เพื่อพัฒนาอาชีพและการสร้างงาน

หลักการและเหตุผล

1.1 ประมงท้องนา : ภูมิปัญญาไทยในอดีต

ท้องนานอกจากเป็นแหล่งปลูกข้าว ยังเป็นแหล่งจับสัตว์น้ำที่สำคัญยิ่งของชาวชนบทไทยมาช้านาน ความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์น้ำในท้องนาในอดีตมีปัจจัยเกื้อหนุน ดังนี้

1.มีสัตว์น้ำที่เหมาะสมต่อการอาศัยในสภาพนิเวศน์แบบท้องนาที่สลับกับความแห้งแล้วตามฤดูกาล เรียก "พันธุ์สัตว์น้ำท้องนา" เช่น ช่อน ดุก หมอ หลด ฯลฯ รวมทั้งหอยและสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ (กบ เขียด) ซึ่งสามารถปรับตัวให้อยู่ในธรรมชาติได้อย่างน่าพิศวง ของแต่ละฤดูกาลฃ

2. มีแหล่งดำรงพันธุ์ที่เหมาะสมเพียงพอ คือมีแหล่งน้ำถาวร ที่มีน้ำตลอดปี เช่น ห้วย หนอง คลอง บึง ฯลฯ ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยและหลบภัยของสัตว์น้ำท้องนาในฤดูแล้ง และในฤดูฝนก็สามารถอพยพ หรือแถกเหงือกเข้าสูุ่ลุ่มและแปลงนาเพื่อหากินและวางไข่ เลี้ยงตัวอ่อน เมื่อถึงฤดูแล้งก็อพยพกลับสู่แหล่งน้ำถาวร รอจนถึงหน้าฝนจึงเริ่มวัฎจักรของชีวิตใหม่

3. วิถีชีวิตของคนไทยในอดีต การมีจารีตประเพณีที่แฝงปรัชญาอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมได้อย่างชาญฉลาด การทำการเกษตรแบบปลอดสารพิษ การจับสัตว์น้ำเพื่อการดำรงชีพ การทำบุญปล่อยปลา นับว่ามีส่วนเกื้อกูลวัฎจักรชีวิตสัตว์น้ำอย่างสมบูรณ์

1.2 ประมงท้องนา :ภูมิปัญญาท้องถิ่้นทุ่งกุลาร้องไห้

ทุ่งกุลาร้องไห้ เป็นท้องทุ่งพื้นที่แบบแอ่งกระทะครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด คือ ร้อยเอ็ด มหาสารคาม ยโสธร สุรินทร์ และ ศรีะสะเกษ นอกจากเป็นแหล่งในการปลูกข้าวหอมมะลิแล้วยังพบว่าเป็นแหล่งผลิตสัตว์น้ำท้องนา สำหรับบริโภคในครัวเรือน และส่งขายไปยังที่ต่าง ๆ เป็นมูลค่ามหาศาล จากการศึกษาพบว่าสัตว์น้ำทั้งหมด เป็นสัตว์น้ำทั้งหมด เป็นสัตว์น้ำที่ได้จากสระปลา ซึ่งมีจำนวนเฉลี่ย 2.7 สระ ต่อครัวเรือน มีการเก็บผลผลิตและปล่อยสัตว์น้ำบางส่วนคืนสู่สระปลา และใช้วัสดุ เช่น ตอไม้ หนาม กิ่งไม้ ฯลฯ สุ่มไว้เพื่อป้องกันขโมย นับเป็นความชาญฉลาดและเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างแท้จริง

1.3 ประมงท้องนา : ต่อยอดภูมิปัญญาชาวชนบท

การเรียนรู้ภูมิปัญญาเดิมสามารถนำมาจัดองค์ประกอบเพื่อนำไปเป็นแนวทางจัดการฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำท้องนา ได้ดังนี้

1. จัดให้มีแหล่งดำรงพันธุ์สัตว์น้ำที่เหมาะสมและพอเพียง เช่น การสร้าง กร่ำ ให้เป็นที่อยู่อาศัย และมีกฎเกณฑ์ในการจัดการอนุรักษ์

2.จัดให้มีระบบนิเวศน์วิทยาที่เชื่อมโยงกันได้ระหว่างแหล่งดำรงพันธุ์กับพื้นที่ลุ่มและนาข้างเคียง

3. จัดให้มีชนิดพันธุ์สัตว์น้ำที่เหมาะสม ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำเสริมธรรมชาติ

4. ส่งเสริมให้มีระบบทางสังคม ให้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรประมงอย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ

วัตถุประสงค์

1. สร้างรายได้ สร้างโอกาสการสร้างงาน ลดปัญหาการว่างงาน และเคลื่อนย้ายแรงงาน

2. เสริมสร้างอาหาร อาชีพและรายได้ระดับครอบครัวจากผลผลิตทางด้านการประมง พืช ปศุสัตว์ เสริมความเข้มแข็งเศรษฐกิจรากหญ้า

3. ส่งเสริมแปรรูปสัตว์น้ำเพิ่มมูลค่าและสนับสนุนโครงการหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์

4. เสริมสร้างศักยภาพชุมชน และทำให้เกิดเงินทุนหมุนเวียนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

วัฏจักรชีวิตสัตว์น้ำท้องนา

แหล่งน้ำดำรงพันธุ์

(แหล่งน้ำถาวร)

* พ.ค.-เม.ย.

แหล่งน้ำหากิน , วางไข่

และเลี้ยงตัวอ่อน

(แหล่้งน้ำตามฤดูกาล)

* พ.ค. - ต.ค.

ปัจจัยเกื้อหนุน

• ระบบนิเวศน์ที่เหมาะสม
• การทำเกษตรอินทรีย์
• การจัดการและอนุรักษ์พ่อแม่พันธุ์
• ระบบสังคมมีส่วนร่วมบริหารจัดการ

แหล่งดำรงพันธุ์เพื่ออาศัยหลบภัยในฤดูแล้งของพันธุ์สัตว์น้ำท้องนา อาจเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติ หรือเกิดจากการขุดสร้าง เช่น สระปลาในท้องนาและกร่ำ

ในฤดูฝนพันธุ์สัตว์น้ำท้องนาจะออกหากิน วางไข่ เลี้ยงตัวอ่อนในพื้นที่น้ำท่วมและแปลงนา แล้วจะกลับเข้าสู่สระปลาในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว เกษตรกรจะเก็บผลผลิตปลาพร้อมทั้งคืนพ่อแม่ พันธุ์บางส่วนลงสระน้ำ

ผลผลิตปลาที่จับได้ จะมีพ่อค้าเข้าไปรับซื้อถึงพื้นที่

ผลผลิตปลาจะใช้บริโภคในรูปปลาสดและการแปรรูป

น้ำจากสระปลาสามารถใช้ต่อเนื่องในการทำการเกษตรและปศุสัตว์อื่น ๆ ได้