ชื่อสามัญ  :  Dugong
ชื่อวิทยาศาสตร์  :  Dugong dugon
ชื่ออื่น  :  หมูน้ำ
                ลักษณะทั่วไป  : พะยูนไม่มีครีบหลังแต่มีครีบหางซึ่งแผ่แบนแยกเป็นสองแฉกคล้ายหางปลา หน้าแต่ละข้างมีนิ้ว 5 นิ้ว พัฒนารูปร่างเรียงติดกันเป็นใบพายคล้ายครีบอกของปลา สำหรับใช้พุ้ยน้ำเวลาว่ายน้ำ หรือใช้เดินต่างเท้าขณะหากินตามหน้าดินใต้น้ำ ที่ปลายนิ้วแต่ละนิ้วของพะยูนจะไม่มีเล็บ ส่วนหัวกลมมน มีปากอยู่ด้านล่างของหัว ริมฝีปากบนหนา มีขนหนวดขึ้นประปราย เมื่อโตเต็มที่พะยูนตัวผู้จะมีเขี้ยวยาว 1 คู่ ที่บริเวณขากรรไกรบนลักษณะคล้ายงาช้าง ยื่นลงมาชัดเจน ขนาดตัวมีความยาวรวมครีบหางประมาณ 2.2-3.5 เมตร ครีบหางกว้างประมาณ 0.75-0.85 เมตร ขนาดวัดรอบอกประมาณ 1.6-2.5 เมตร ครีบอกหรือขาหน้ายาวประมาณ 0.35-0.45 เมตร น้ำหนักตัวประมาณ 280-380 กก.

                ถิ่นอาศัย  :  พะยูนมีการกระจายอยู่ตามชายฝั่งทะเลที่เป็นเขตร้อนและเขตอบอุ่นของโลกได้แก่ มหาสมุทรอินเดีย ลงมาถึงมหาสมุทรแปซิฟิกตอนใต้ รวมถึงชายฝั่งตะวันออกของประเทศจีน ในประเทศไทยพบไม่บ่อยนักทั้งในบริเวณอ่าวไทยแถบจังหวัดระยอง ชลบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และชายฝั่งทะเทอันดามัน แถบจังหวัดภูเก็ต พังงา กระบี่ ตรัง และสตูล  ในเขตอุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม พบพะยูนบริเวณชายฝั่งทะเลระหว่างเกาะมุกและแหลมหยงลำ พะยูนชอบอาศัยบริเวณชายฝั่งทะเลที่มีระดับน้ำค่อนข้างตื้นประมาณ 1-12 เมตร โดยเข้าหากินตามแนวหญ้าทะเลที่ความลึก 1-3 เมตร และหลบหลีกศัตรูลงไปที่ความลึกราว 2-7 เมตร พะยูนเลือกที่อยู่บริเวณชายฝั่งที่มีน้ำทะเลขุ่น และค่อนข้างสงบปราศจากคลื่นลมรุนแรง ทั้งนี้เพราะเป็นการง่ายต่อการทรงตัวในน้ำขณะกินหญ้าทะเล
                การกินอาหาร  :  พะยูนดำน้ำลงกินหญ้าทะเล และจะโผล่ขึ้นมาหายใจทุก 1-3 นาที โดยใช้เวลาหายใจบนผิวน้ำสั้นมากเพียง 2-3 วินาทีต่อครั้ง พะยูนออกหากินทั้งกลางวันและกลางคืน โดยใช้เวลาหากินวันละ 15-20 ชั่วโมง เพื่อให้ได้ปริมาณอาหาร คือหญ้าทะเลประมาณ 25-30 กิโลกรัมต่อตัว/วัน การกินหญ้าทะเล ทำโดยใช้ริมฝีปากที่หนาและแข็งแรงดุนกินลำต้นหรือหัวของหญ้าทะเลซึ่งฝังอยู่ใต้พื้นทราย
                การสืบพันธุ์  :  พะยูนไม่มีฤดูกาลสืบพันธุ์ที่แน่นอนตายตัว วัยเจริญอยู่ในช่วง 8-18 ปี ใช้เวลาตั้งท้องประมาณ 11-15 เดือน โดยปกติจะคลอดลูกครั้งละ 1 ตัว ลูกพะยูนจะอยู่กับแม่เพื่อกินนมเป็นเวลา 2 ปี จึงหย่านม ตลอดช่วงอายุของพะยูนเพศเมีย ซึ่งยืนยาวกว่า 50-55 ปี นั้นสามารถให้ลูกได้เพียง 5-6 ตัวนี่คงเป็นสาเหตุหนึ่ง ที่ทำให้พะยูนใกล้สูญพันธุ์
                ปัจจุบันพบพะยูนน้อยมาก ทั้งนี้เนื่องจากการล่าเพื่อเอาเนื้อเป็นอาหาร หรือหลงติดอวนจับปลาของชาวประมงจนเสียชีวิต ที่ยังหลงเหลืออยู่จะเป็นกลุ่มเล็กหรืออยู่โดดเดี่ยว บางครั้งอาจเข้ามาจากน่านน้ำของประเทศใกล้เคียง พะยูนจัดเป็นสัตว์ป่าสงวนชนิดหนึ่งใน 15 ชนิดของประเทศไทย และอนุสัญญา CITES จัดพะยูนไว้ใน Appendixl

อ้างอิง   :  www.geocities.com , www.nsru.ac.th
                www.siamanimal.com