Division Chromophyta
หน้านี้ขอนำเสนอ
Class Dinophyceae

 

            ลักษณะที่สำคัญของคลาส Dinophyceae คือ

           1. สารสีสังเคราะห์แสง (Photosynthesis pigments) มีการดำรงชีวิตทั้งที่เป็นแบบสัตว์และแบบพืช ชนิดที่ดำรงชีวิตแบบพืชจะมีสารสีสังเคราะห์แสง ซึ่งประกอบด้วย คลอโรฟิลส์เอ, ซี และสารสีประกอบได้แก่ แคโรทีน และแซนโธฟิลส์
           2. ผนังเซลล มีทั้งประเภทไม่มีผนังหุ้มเซลล์ แต่จะมีเยื่อบาง ๆ เรียกว่าเพลลิเคิล ส่วนพวกมีผนังหุ้มเซลล์ จะประกอบด้วยแผ่นเล็ก ๆ เรียงต่อกัน เรียกว่าเพลท (plate) บนเพลทอาจมีลวดลายต่าง ๆ มีหนาม สันนูน รู หรือแผ่นบาง
           3. หนวด (Flagella) หนวดมี 2 เส้น ยาวไม่เท่ากัน เส้นยาวเป็นแบบแส้ ส่วนหนวดเส้นสั้นคล้ายแถบริบบิ้น
           4. ผลผลิตจากการสังเคราะห์แสง อาหารสะสมอยู่ในรูปของไขมันประเภทกรดไขมันไม่อิ่มตัว และแป้ง
           5. ตำแหน่งของ Photosynthesis pigments มีทั้งชนิดที่มี และไม่มีสารสีอยู่ในออร์กาแนลซึ่งมีรูปร่างแน่นอนที่เรียกว่า คลอโรพลาสต์
           6. รูปร่างของเซลล์ เซลล์แบ่งออกเป็น 2 ซีก (บน - ล่าง) (ซ้าย - ขวา) บนเซลล์มีร่องตามขวาง (ซิงกูลัมหรือเกอเดิล) ทำให้แบ่งเซลล์ออกเป็น 2 ซีก ด้านล่างหรือด้านท้องมีร่องพาดตามความยาวเซลล์ ส่วนใหญ่เป็นเซลล์เดี่ยว เซลล์มีสีเหลืองแกมน้ำตาล เหลืองแกมเขียว และสีน้ำตาลแกมเขียวจนถึงสีน้ำตาลเข้มเกือบดำ โดยมากพบในแหล่งน้ำกร่อยและทะเลมากกว่าในน้ำจืด

   
               การจำแนกหมวดหมู่ของดิวิชั่นโครโมไฟต้า ใช้ระบบของ Christensen แบ่งออกเป็น 9 Class ในการนำเสนอของเราด้วยรูปภาพ ขอนำเสนอเพียง 4 Class (เนื่องจากดิวิชั่นนี้มีแพลงก์ตอนหลายสกุล เราจำเป็นต้องแยกเสนอหลายหน้าเพื่อไม่ให้โหลดช้า หากต้องการชมหน้าอื่น สามารถเข้าจาก ห้องแพลงก์ตอน ของเราได้ครับ)
1. Class Bacillariophyceae (2 Order นำเสนอไปแล้วรวม 4 หน้า)
2. Class Dictyochophyceae
3. Class Dinophyceae            (นำเสนอรวม 2 หน้า) หน้านี้คือหน้าที่ 1 จาก 2 ครับ
4. Class Raphidophyceae

   
 
Division Chromophyta
Class Dinophyceae (ไดโนแฟลกเจลเลต)

คลาสนี้นำเสนอ 2 หน้า หน้านี้ขอนำเสนอ 4 Order จำนวน 6 สกุล
  (Order Prorocentrales)
(Family Prorocentraceae)

Prorocentrum ลักษณะเซลล์มีผนังหุ้มและเซลล์แบ่งออกเป็น 2 ฝา (ซ้าย-ขวา) รูปร่างเซลล์รูปกลมจนถึงรูปไข่ จุดตั้งต้นหนวดอยู่ด้านบนสุดของเซลล์ (ตามภาพ) ด้านบนสุดมีฟัน(tooth) หรือก้าน (protrustion) เซลล์แบนข้าง มีคลอโรพลาสต์
 
       
  (Order Dinophysiales)
( Family Dinophysiaceae)

Dinophysis เซลล์มีผนังหุ้ม แบนข้าง เอพิทีคาเล็กมาก ซิงกูลัมมีแผ่นใสซ้อนกัน 2 ชั้น แผ่นบนเป็นรูปกรวยปากกว้าง และสูงคลุมเอพีทีคา ไฮโพทีคามีขนาดใหญ่ ปลายล่างสุดของไฮโพทีคาอาจมีแผ่นใสรูปสามเหลี่ยมคล้ายใบเรือ (ตามภาพ 1-2) บนแผ่นอาจมีซี่ บนผิวเซลล์มักมีรูกลมขนาดต่างๆกระจายทั่วไป
     
       
  (Order 2 Dinophysiales)
(Family Dinophysiaceae )

Phalacroma เซลล์มีผนังหุ้ม เซลล์ขนาดกลางจนถึงขนาดใหญ่ ส่วนเอพิทีคาอยู่เหนือขอบของซิงกูลัมแผ่นบนโดยทั่วไปซิงกูลัมลิสท์แคบ และกางออกในแนวราบ สกุลนี้มักพบในทะเลบริเวณห่างจากฝั่ง Phalacroma มีลักษณะใกล้เคียงกับ Dinophysis มาก นักอนุกรมวิธานบางท่านจัดให้ Phalacroma เป็นสกุลพ้องกับ Dinophysis
 
       
 

(Order Gymnodiniales)
(Family Gymnodiniaceae)
Gymnodinium เซลล์ไม่มีผนังหุ้ม ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ มีรูปร่างแตกต่างกันหลายแบบ อาจอยู่เดี่ยวๆหรือต่อกันเป็นสาย ตำแหน่งซิงกูลัมอยู่กึ่งกลางเซลล์หรืออยู่ค่อนขึ้นไปด้านบน ซัลคัสอาจยาวเลยไปจนถึงเอพิโคน เซลล์มีคลอโรพลาสต์หรือไม่มี สีของเซลล์มีหลายสี : เขียว เหลือง,น้ำตาล, น้ำเงิน, ชมพู

       
  (Order Gymnodiniales)
(Family Gymnodiniaceae)

Gyrodinium ลักษณะเซลล์ไม่มีผนังหุ้ม (naked form) ขนาดเล็กจนถึงขนาดใหญ่ เซลล์รูปกระสวย รูปกรวย รูปไข่ (ตามภาพ) ซิงกูลัมแบบ displaced ส่วนต้นอยู่สูงกว่าส่วนปลายมาก ซัสคัสยื่นล้ำขึ้นไปในส่วนเอพิโคน เซลล์มีคลอโรพลาสต์หรือไม่มี การดำรงชีวิตมีทั้งแบบพืช และแบบสัตว์ ในชนิดที่ดำรงชีวิตแบบสัตว์จะมี food vacuoleอยู่ภายในเซลล์ (ได้รับความอนุเคราะห์ภาพจาก คุณอรุณี มานะกล้า)
 
       
  (Order Noctilucales)
(Family Noctilucaceae)

Noctiluca เซลล์ไม่มีผนังหุ้ม มีขนาดใหญ่ (200 ไมครอนจนถึงใหญ่กว่า 1มม.)
เซลล์รูปร่างคล้ายวงกลม เซลล์ปรกติมีหนวด 2 เส้น ฟัน 1 ซี่ และแส้ซึ่งมีลายตามขวาง ด้านท้องมีร่อง 1 ร่อง ภายในเซลล์เต็มไปด้วยช่องว่าง เยื่อหุ้มเซลล์เหนียว ไม่มีคลอโรพลาสต์
      โดยทั่วไป Noctiluca มีสาหร่ายหรือแพลงก์ตอนที่เรียกว่า symbionts อยู่จำนวนมาก สาหร่ายที่อาศัยอยู่ภายในเซลล์สามารถสังเคราะห์แสงได้ จึงทำให้ Noctiluca มีสีตามชนิดของสาหร่ายที่อาศัยอยู่ เช่น N. scintillans ส่วนใหญ่พบแพลงก์ตอนสีเขียวชื่อ Pedinomonas noctilucae อาศัยอยู่ภายในเซลล์แบบ symbiosis จำนวนมาก ทำให้เห็นเซลล์ N. scintillans มีสีเขียวสด
       
  ไดโนแฟลเจลเลต เป็นแพลงก์ตอนพืชกลุ่มหนึ่งที่เมื่อมีการ บลูม (การแพร่พันธุ์อย่างรวดเร็วในระยะเวลาอันสั้น) ในแถบชายฝั่งทะเลทำให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า น้ำแดงหรือ red tide ซึ่งน้ำทะเลจะเปลี่ยนเป็นสีเขียว แดง น้ำตาลแดง หรือสีเหลือง อาจนับปริมาณเซลล์ได้สูงถึง 1-20 ล้านเซลล์ต่อลิตร จากภาพ สกุลที่ก่อให้เกิดการ บลูม คือ Noctiluca ซึ่งมีผลก่อให้เกิดปัญหาโดยตรงต่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ (ได้รับความอนุเคราะห์ภาพจาก คุณอรุณี มานะกล้า)
       
       ปรากฏการณ์การเรืองแสง (Bioluminescence) ปรากฏการณ์เรืองแสงในน้ำทะเลเกิดได้จากหลายสาเหตุ สาเหตุหนึ่งเกิดจากไดโนแฟลเจลเลตทะเลหลายชนิด เช่น Noctiluca scintillans, Gonyaulax, Pyrocystis, Pyrodinium การเรืองแสงอาจเกิดจากผลึกขนาดเล็กเรียกว่า ซินทิลลอนส์ (scintillons) ซึ่งมีส่วนในการทำให้เรืองแสง อาจเกิดปฏิกริยาร่วมของแผ่นบาง ๆ ที่เรียงกันเป็นแถวกับไมโตคอนเดรียที่ผิวเซลล์ หรืออาจเกิดจาก ออร์กาแนลที่เป็นถุงที่อยู่ผิวเซลล์  
 
 

เอกสารอ้างอิง

          ลัดดา วงศ์รัตน์. 2538. แพลงก์ตอนพืช (Phytoplankton) ภาควิชาชีววิทยาประมง คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน กรุงเทพฯ. 681 หน้า
          ลัดดา วงศ์รัตน์. 2542. แพลงก์ตอนพืช (Phytoplankton) ภาควิชาชีววิทยาประมง คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน กรุงเทพฯ. 851 หน้า

          ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมจากหนังสืออ้างอิงที่เราใช้จำแนกชนิด หาซื้อได้ที่ คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ หรือที่ ศูนย์หนังสือของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และขอสงวนสิทธิ์สำหรับภาพถ่ายนะครับ สำหรับภาพที่ไม่มีที่อยู่เว็บฯ ได้ความเอื้อเฟื้อจาก คุณอรุณี มานะกล้า

ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com