การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน (Babylonia areolata Link , 1807)
การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน
คลิ๊กชม สาระอ่านสบายๆ จากโรงเพาะฟัก ศพช. จันทบุรี
   วิชาการอ่านง่ายๆ ตอน เปลือยชีวิตรัก "น้องปู" ปูทะเล      ลูกจาก "ของหวานอร่อย ๆ" จากป่าชายเลน (29 ส.ค. 47)
   ห้องคลอดไม่ดี น้องปูประท้วงไข่ทิ้งเกลื่อน      ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่างๆ (30 พ.ย. 47)
   การใช้กากชาในการปล่อยกุ้งสู่ธรรมชาติ (29 ส.ค. 47)      การเพาะลูกกุ้งแชบ๊วยระบบบ่อใหญ่ (16 ธ.ค. 47)
       ชีววิทยาของหอยหวาน (10 มิ.ย. 48)
       การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน (1 ก.ค. 48)
       การอนุบาลลูกปลากะพงขาว (3 เม.ย. 49)
     
การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน

        โรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี ขอเสนอภาพการเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน (คลิ๊กที่นี่เพื่ออ่านชีววิทยาของหอยหวาน ก่อนครับ)  (เผยแพร่ 1 ก.ค. 2548)

 
 
"ประวัติการเพาะและอนุบาลลูกหอยหวานในประเทศไทย"
 

     พ.ศ. 2530 กรมประมงโดยศูนย์พัฒนาประมงทะเลอ่าวไทยฝั่งตะวันออกได้เริ่มทดลองเพาะพันธุ์ลูกหอยหวาน เพื่อปล่อยแหล่งน้ำ (รัตนาและประวิม, 2531)

     พ.ศ. 2539 ธานินทร สิงหะไกรวรรณ อนุบาลลูกหอยหวานในระยะ veliger ด้วย Isochrysis sp. และในระยะที่ลูกหอยลงพื้นให้เนื้อปลาเป็นอาหาร (ธานินทร, 2539)

     พ.ศ. 2539 Thanate poomtong และ J. Nhongmeesub อนุบาลลูกหอยหวานในระยะ veliger โดยให้แ้พลงก์ตอนพืช 2 ชนิด ได้แก่ Isochrysis sp. และ Chaetoceros sp. เป็นอาหาร และในระยะที่ลูกหอยลงพื้นให้เต้าหู้และเนื้อปลาเป็นอาหาร (Tanate and Nhongmeesub, 1996)

     พ.ศ. 2543 นิพนธ์ ศิริพันธ์ และ จรัญวงษ์วิวัฒนาวุฒิ ทดลองอนุบาลลูกหอยหวานระยะ veliger lavae ด้วยแพลงก์ตอนพืช Chaetoceros sp. และอนุบาลต่อจากระยะลงพื้นถึงขนาด 1 ซม. โดยให้กินเนื้อปลาสดเป็นอาหาร (นิพนธ์และจรัญ, 2543)
หอยหวาน
 
     พ.ศ. 2548 บังอร ศรีมุกดา และคณะ เสนองานทดลองเรื่อง การผลิตลูกหอยหวานเชิงพาณิชย์ มีรายละเอียดวิธีการเพาะและอนุบาล ด้วยเงินลงทุนไม่สูง ซึ่งเว็บเพจนี้ขอนำเสนอเนื้อหาการเพาะและอนุบาลบางส่วน
 
 
ก่อนเพาะ อ่านชีววิทยาของหอยหวานก่อน คลิ๊กที่นี่
 
 
 
การเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์หอยหวานเพื่อผลิตฝักไข่หอย
 
บ่อที่ใช้ เป็นบ่อคอนกรีตขนาด 1.5x10 เมตร มีทรายรองพื้นบ่อ เติมน้ำประมาณ 80 เซนติเมตร มีหลังคาคลุม ระบบอากาศใช้หัวทราย

พ่อแม่พันธุ์หอยหวาน

ปล่อยหอยหวานเพศผู้และเมียขนาดประมาณ 30 ตัว/กก. ความหนาแน่นประมาณ 100 ตัว/ตร.ม. ให้อาหารวันละ 1 ครั้ง เช่น เนื้อปลา

หากพบว่าที่พื้นทรายมีฝักไข่หอยเกาะติดอยู่ ให้ลงเก็บฝักไข่หอยระหว่างการลดน้ำในบ่อเพื่อเปลี่ยนถ่ายน้ำ

บ่อพ่อแม่พันธุ์หอยหวาน
ฝักไข่หอยติดกับทราย
 
 
 
 
เก็บฝักไข่หอยมาฟักในถังพลาสติกขาว 200 ลิตร

 

           ฝักไข่หอยหวานที่เก็บมาจากบ่อพ่อแม่พันธุ์ จะถูกล้างทำความสะอาดและนำมาใส่ในตะกร้าพลาสติก จากนั้นนำไปลอยน้ำในถังพลาสติกสีขาวความจุน้ำ 200 ลิตร

          ดูแลโดยเปลี่ยนถ่ายน้ำโดยไม่ต้องให้อาหาร รอประมาณ 5 วัน ลูกหอยที่พัฒนาตัวเองอยู่ในฝักไข่ก็ใกล้จะออกจากฝักไข่แล้ว

ฝักไข่ในตะกร้า

 เมื่อเห็นว่าตะกร้าไหนลูกหอยใกล้ออกจากฝักไข่ ก็ย้ายตะกร้านั้นไปลอยน้ำในถังพลาสติกสีขาวถังใหม่ ถังละ 1 ตะกร้า

 เมื่อลูกหอยออกจากฝักไข่หมด ลูกหอยจะว่ายน้ำออกมาในถัง เรียกลูกหอยระยะนี้ว่า Veliger หรือ หอยบิน ให้เก็บตะกร้าพลาสติกออกจากถังสีขาว เปลี่ยนถ่ายน้ำ เริ่มอนุบาลและให้อาหาร

 จากการทดลองผลิตลูกหอยหวานเชิงพาณิชย์ของ บังอรและคณะ (2548) ได้อนุบาลลูกหอยในถังนี้สูงถึงประมาณ 1,000 ตัว/ลิตร หรือถังละเกือบสองแสนตัว

ลูกหอยในฝักไข่อายุ 6 วัน
ลอย 1 ตะกร้าต่อ 1 ถัง
 
 
 
 
อนุบาลลูกหอยที่ออกจากฝัก ให้แพลงก์ตอนพืชเป็นอาหาร
 
ถังขาว 200 ลิตรเพาะแพลงก์ตอน
ลูกหอยระยะ Veliger

อาหารของลูกหอยหวานระยะ Veliger หรือ ที่เรียกกันว่า ระยะหอยบิน ได้แก่แพลงก์ตอนพืช เช่น เตตร้าเซลมิส คีโตเซอรอส

เตรียมอาหารโดยขยายพันธุ์แพลงก์ตอนพืชในถังสีขาวขนาด 200 ลิตร

ตักแพลงก์ตอนให้เป็นอาหาร
ให้อาหารเสริม สไปรูไลน่า

ใช้กระป๋องตักแพลงก์ตอนพืชให้ลูกหอยกินวันละ 3 มื้อ ๆ ละประมาณ 15 ลิตร

หากแพลงก์ตอนไม่พออาจให้อาหารอื่นเสริมแทน เช่น สไปรูไลน่าผง

ดูแลโดยเปลี่ยนถ่ายน้ำทุกวัน หลังจากนั้นประมาณ 1 สัปดาห์ ลูกหอยก็จะปรับเปลี่ยนรูปร่างและเริ่มลงพื้น

 
 
 

 

ลูกหอยลงพื้น ย้ายมาเลี้ยงในถังพลาสติกที่รองพื้นด้วยทราย
 
ลูกหอยเริ่มลงพื้น
ลูกหอยระยะลงพื้น

เมื่อพบว่าลูกหอยเริ่มลงพื้น รวบรวมลูกหอยจากถังพลาสติกสีขาวมาเลี้ยงในถังพลาสติกสีน้ำเงินที่มีทรายละเอียดรองพื้น

โรงเพาะฟักของ ศพช. จันทบุรี อนุบาลลูกหอยหวานระยะลงพื้นในกระชังที่วางในถังสีน้ำเงินเพื่อสะดวกในการถ่ายน้ำ เมื่อลูกหอยลงพื้นหมด ซึ่งกินเวลาประมาณ 1 สัปดาห์ ก็จะย้ายลูกหอยจากกระชังลงอนุบาลในถังสีน้ำเงิน

ย้ายลูกหอยมาอนุบาลในทราย
ถังพลาสติกสีน้ำเงิน

ถังพลาสติกสีน้ำเงินมีพื้นที่ก้นถัง 0.64 ตร.ม. อนุบาลลูกหอยระยะลงพื้นได้ประมาณ 3 หมื่น ตัว

ดูแลโดยเปลี่ยนถ่ายน้ำทุกวัน เมื่อลูกหอยโตขึ้นต้องเพิ่มถังเพื่อลดความหนาแน่น ลูกหอยอายุ 45-60 วัน หรือขนาดประมาณ 0.7-1 ซม. จะอนุบาลถังละประมาณ 5-6 พัน ตัว

 
 
 
 
ลูกหอยลงพื้น เริ่มกินอาร์ทีเมียและเนื้อปลา
 
ลูกหอยใช้งวงดูดกินเนื้อปลา
ลูกหอยขนาด 1 ซม. กำลังกินปลา

ลูกหอยหวานเมื่อเริ่มลงพื้น จะให้กินอาร์ทีเมีย ตัวโตเต็มวัย จากนั้นจะปรับให้กินเนื้อปลา

อนุบาลลูกหอยตั้งแต่ออกจากฝักไข่จนถึงเวลาประมาณ 2 เดือน ก็จะได้ลูกหอยหวานขนาดประมาณ 1 ซม. พร้อมจำหน่าย

 
 
 
 
เก็บลูกหอยจำหน่าย (ตัวละ 60 สตางค์)
 
เก็บลูกหอยหวานจากทรายในบ่อ
นำลูกหอยมาพักในถังพลาสติก

ใช้สวิงตักลูกหอยจากบ่อ ล้างทรายออก แล้วนำมาพักในถังพลาสติกสีน้ำเงินแบบที่ใช้อนุบาล

 
บรรจุลูกหอย
นับลูกหอย 1,000 ตัว ชั่งน้ำหนัก แล้วบรรจุลงถุง

   ถุงต่อไปไม่ต้องนับลูกหอยให้ได้ 1,000 ตัว แต่ใช้วิธีชั่งน้ำหนักแทน

   การบรรจุแบบนี้สามารถลำเลียงได้นานกว่า 10 ชั่วโมง

 
 
 
 
บ่อคอนกรีตอนุบาลลูกหอยขนาด 1.3-1.5 เซนติเมตร
 
บ่อขนาด 2 ตร.ม. อนุบาลลูกหอย
ลูกหอยหวานขนาด 1.3-1.5 ซม.

การอนุบาลลูกหอยหวานให้มีขนาดใหญ่ขึ้น (1.3-1.5 ซม.) อาจย้ายจากถังพลาสติกสีน้ำเงินมาอนุบาลในบ่อคอนกรีต

ศพช. จันทบุรีใช้บ่อคอนกรีตขนาดพื้นที่ก้นบ่อ 2 ตร.ม. มีทรายรองพื้นบ่อ อนุบาลลูกหอยได้บ่อละ 6-8 พันตัว

 
 
 
 
บทสรุป
 
วิธีการอนุบาลลูกหอยหวานที่เสนอ นำมาจากงานทดลองเรื่อง การผลิตลูกหอยหวานเชิงพาณิชย์ โดย บังอรและคณะ (คลิ๊กอ่านบทคัดย่อ) เป็นวิธีการที่ง่ายและใช้อุปกรณ์น้อยราคาไม่แพง สามารถทดลองเพาะและอนุบาลได้เอง

 

 

เอกสาร

         ธานินทร สิงหะไกรวรรณ. 2539. การศึกษาชีววิทยาบางประการของหอยหวานในบ่อเลี้ยงเพื่อการผลิตพันธุ์สำหรับปล่อยลงแหล่งน้ำธรรมชาติ. เอกสารวิชาการฉบับที่ 57, ศูนย์พัฒนาการประมงทะเลอ่าวไทยฝั่งตะวันออก, กองประมงทะเล, กรมประมง, 42 หน้า.

          นิพนธ์ ศิริพันธ์ และ จรัญ วงษ์วิวัฒนาวุฒิ. 2543. การเพาะฟักหอยหวาน (Babylonia areolata Link , 1807) เอกสารวิชาการฉบับที่ 51/2543 สถานีเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดชลบุรี กองเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งร่วมกับสำนักวิชาการ, กรมประมง, กระทรวงเกษตรและ สหกรณ์, 46 หน้า.

          บังอร ศรีมุกดา สุรชาต ฉวีภักดิ์ และวริษฐา หนูปิ่น. 2548. การผลิตลูกหอยหวานเชิงพาณิชน์. เอกสารวิชาการฉบับที่ 24/2548. ศูนย์วิจัยและพััฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี, สำนักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่ง, กรมประมง, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 34 หน้า.

          รัตนา มั่นประสิทธิ์ และ ประวิม วุฒิสินธุ์. 2531. การศึกษาเบื้องต้นในการเพาะเลี้ยงหอยหวาน (Babylonia areolata). เอกสารวิชาการฉบับที่ 8 ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงทะเลอ่าวไทยฝั่งตะวันออก, กองประมงทะเล, กรมประมง. 14 หน้า.

          Poomtong , T. and J. Nhongmeesub.1996.Spawning, Larval and juvenile Rearing of Babylon Snail (Babylonia areolata , L. ) under Laboratory conditions. Phuket Marine Biological Center Special Publication no. 16 (1996) : 137-142.

ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com