ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่าง ๆ
ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่าง ๆ
คลิ๊กชม สาระอ่านสบายๆ จากโรงเพาะฟัก ศพช. จันทบุรี
   วิชาการอ่านง่ายๆ ตอน เปลือยชีวิตรัก "น้องปู" ปูทะเล      ลูกจาก "ของหวานอร่อย ๆ" จากป่าชายเลน (29 ส.ค. 47)
   ห้องคลอดไม่ดี น้องปูประท้วงไข่ทิ้งเกลื่อน      ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่างๆ (30 พ.ย. 47)
   การใช้กากชาในการปล่อยกุ้งสู่ธรรมชาติ (29 ส.ค. 47)      การเพาะลูกกุ้งแชบ๊วยระบบบ่อใหญ่ (16 ธ.ค. 47)
       ชีววิทยาของหอยหวาน (10 มิ.ย. 48)
       การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน (1 ก.ค. 48)
       การอนุบาลลูกปลากะพงขาว (3 เม.ย. 49)
     
ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่าง ๆ และการดูความแข็งแรง

        โรงเพาะฟักศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี ขอเสนอภาพระยะลูกกุ้งแชบ๊วยจากกล้องจุลทรรศน์ ระยะ Nauplius Zoea 1-3 Mysis 1-3 และ Postlarva 1 และวิธีดูระยะกุ้ง ความแข็งแรงด้วยตาเปล่า   (เผยแพร่ 30 พฤศจิกายน 2547)

 

    "อุปกรณ์ที่ใช้ มี 2 อย่าง ?

     กล้องจุลทรรศน์ ใช้กำลังขยาย 40 เท่า (หัว 4x10) ใช้ร่วมกับสไลด์หลุม นอกจากใช้ดูระยะลูกกุ้งได้ ยังสามารถตรวจดูสุขภาพลูกกุ้ง และความแข็งแรงได้ด้วย

     แก้วใส ที่เรียกกันว่า "แก้วส่องกุ้ง" เลือกคุณภาพดี เนื้อแก้วใส วิธีใช้แก้วดูลูกกุ้ง โดยการตักลูกกุ้งในบ่อ ยกแก้วเหนือระดับตาเล็กน้อย หันแก้วให้รับแสง ความโค้งและใสของแก้วจะทำให้เห็นลูกกุุ้งได้ชัดเจน (สามารถเห็นมวลเนื้อของ คีโตเซอรอสหรือสเกลลีโตนีมา)

แก้วส่องกุ้ง สำหรับดูกุ้งด้วยตาเปล่า
 
 
 
แม่กุ้งแชบ๊วยไข่แก่ และไข่ที่ใกล้ฟักเป็นตัว

        การเพาะและอนุบาลลูกกุ้งแชบ๊วย ปัจจุบันใช้แม่กุ้งไข่แก่จากธรรมชาติ โดยแม่กุ้งที่มีรังไข่ระยะที่ 4 สามารถสังเกตุได้จาก ปีกรังไข่ บริเวณท้องปล้องแรก (ตามภาพ)

        แม่กุ้งแชบ๊วยรังไข่ระยะที่ 4 นำใส่บ่อตอนเย็น จากนั้นประมาณ 2-3 ทุ่ม ก็เริ่มปล่อยไข่แล้ว ไข่ใกล้ฟักมีลักษณะเหมือนแมงมุมอยู่ข้างใน (ตามภาพ) ไข่มีระยะฟักตัว12-15 ชั่วโมง

 
ปีกรังไข่ ของแม่กุ้งแชบ๊วย
 
ไข่กุ้งแชบ๊วยใกล้ฟักเป็นตัว
 

เมื่อลูกกุ้งแชบ๊วยฟักออกจากไข่ จะเติบโตและพัฒนารูปร่างด้วยการลอกคราบ ซึ่งสามารถแบ่งระยะลูกกุ้งได้ดังนี้

ระยะนอเพลียส ลอกคราบ 6 ครั้ง มี 6 ระยะ คือ นอเพลียส 1-6 ในสภาพแวดล้อมเหมาะสม ลูกกุ้งอยู่ในระยะนี้ 30 ชั่วโมง
ระยะซุเอีย  ลอกคราบ 3 ครั้ง มี 3 ระยะ คือ ซูเอีย 1-3  ในสภาพแวดล้อมเหมาะสม ลูกกุ้งอยู่ในระยะนี้ 3-4 วัน
ระยะไมซิส ลอกคราบ 3 ครั้ง มี 3 ระยะ คือ ไมซิส 1-3 ในสภาพแวดล้อมเหมาะสม ลูกกุ้งอยู่ในระยะนี้ 3-4 วัน
ระยะโพสท์ลาร์วา หรือ ระยะพี

 
 
 
ระยะนอเพลียส (Nauplius) ลอกคราบ 6 ครั้ง มี 6 ระยะ
 
นอเพลียส

เมื่อฟักออกจากไข่ ดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ จะมองเห็นรยางค์เด่น ๆ 3 คู่แรก

การว่ายน้ำของลูกกุ้งระยะนอเลียส จะว่ายโดยการขยับรยางค์ประมาณ 10 ครั้ง แล้วหยุดสักครู่ จากนั้นจะว่ายน้ำต่อแล้วหยุด สลับกันไป

การดูความแข็งแรงของลูกกุ้งระยะนอเพลียส ดูจากการว่ายน้ำ

 
 
 

 

ระยะซูเอีย (Zoea) ลอกคราบ 3 ครั้ง มี 3 ระยะ
 
ซูเอีย 1 ไม่มีก้านตา ไม่มีแพนหาง
ซูเอีย 2 มีก้านตา ไม่มีแพนหาง
ซูเอีย 3 มีก้านตา มีแพนหาง
 
ความแตกต่างของกุ้งระยะซุเอีย 1-3 เมื่อดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ จุดเด่นคือสังเกตุความแตกต่างของ ตาและแพนหาง
    ระยะ ซูุเอีย 1 ตาจะเรียบไม่มีก้านตาและไม่มีแพนหาง
    ระยะ ซูุเอีย 2 ตาเริ่มมีก้านตาแแต่ยังไม่มีแพนหาง
    ระยะ ซูุเอีย 3 ตามีก้านตายาวขึ้นและมีแพนหาง (Uropod)

ความแตกต่างของกุ้งระยะซุเอีย 1-3 เมื่อดูด้วยตาเปล่าในแก้ว จุดเด่นคือ

    สังเกตุความแตกต่างของขนาดและความยาวตัว
    สังเกตความแตกต่างและขนาดของตา

 

การสังเกตุความแข็งแรงของกุ้งระยะซุเอีย 1-3 เมื่อดูด้วยตาเปล่า

สังเกตุรยางค์ด้านหัวลูกกุ้ง ปกติปลายรยางค์ควรเรียวเล็ก สะอาดไม่มีอะไรมาเกาะ แต่หากมีสิ่งแปลกปลอมเช่นซากแพลงก์ตอนมาเกาะจะทำให้มองเห็นเป็นก้อนกลม ๆ ติดปลายรยางค์
สังเกตุขี้ของลูกกุ้ง ขี้ของลูกกุ้งระยะนี้จะเหนียวมาก โดยเฉพาะเมื่อให้แพลงก์ตอนพืช ดังนั้นปกติแล้วลูกกุ้งควรมีขี้ติดที่ปลายหางหรือขี้อาจขาดมาลอยในน้ำมาก
สังเกตุความเร็วการว่ายน้ำ โดยเฉพาะระยะ ซูเอีย 2 และ 3 ลูกกุ้งจะว่ายน้ำเร็ว (แต่หากลูกกุ้งอยู่ในบ่อมืด เมื่อตักออกมาดู บางตัวอาจตกใจกับแสงและหยุดว่ายจนมองเหมือนกุ้งตาย)

 
 
 
 
ระยะไมซิส (Mysis) ลอกคราบ 3 ครั้ง มี 3 ระยะ
 
ไมซิส 1 ขาว่ายน้ำยังเป็นตุ่ม
ไมซิส 2 ขาว่ายน้ำเริ่มยาว
ไมซิส 3 ขาว่ายน้ำยาวมากขึ้น
 
ความแตกต่างของกุ้งระยะไมซิส 1-3 เมื่อดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ จุดเด่นคือสังเกตุความแตกต่างของ ความยาวขาว่ายน้ำ (Pleopods)
    ระยะ ไมซิส 1 ขาว่ายน้ำจะเห็นเป็นตุ่มเล็ก ๆ
    ระยะ ไมซิส 2 ขาว่ายน้ำยาวขึ้น เห็นเป็นปล้องขาละ 1 ปล้อง
    ระยะ ไมซิส 3 ขาว่ายน้ำยาวมากขึ้น เห็นเป็นปล้องขาละ 2 ปล้อง

ความแตกต่างของกุ้งระยะไมซิส 1-3 เมื่อดูด้วยตาเปล่าในแก้ว จุดเด่นคือ

    สังเกตุความแตกต่างของขนาดและความยาวตัว

 

การสังเกตุความแข็งแรงของกุ้งระยะไมซิส 1-3 เมื่อดูด้วยตาเปล่า

สังเกตุการดีดตัว เมื่อกุ้งระยะนี้ตกใจ เช่น ตักจากที่มืดมาเจอแสง จะมีการดีดตัวแรงๆ ติดต่อกันหลายครั้ง
สังเกตุการใช้ขาเดินตีน้ำ ลูกกุ้งระยะไมซิสที่แข็งแรงจะมีการใช้ขาเดินตีน้ำตลอดเวลา
สังเกตุการทรงตัว ลูกกุ้งระยะไมซิสจะลอยในน้ำ ในลักษณะแนวดิ่งเอาหัวลง หางชี้ขึ้น เมื่อตกลงก้นแก้วก็จะดีดตัว หรือไม่ก็พยายามคว่ำตัวในลัักษณะเดียวกับกุ้งระยะพี

 
 
 
ระยะพี 1 (Postlarva 1)
 

ความแตกต่างของลูกกุ้งระยะ ไมซิส 3 กับ ระยะ โพสท์ลาร์วา

ดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ แยกจากลักษณะของขาว่ายน้ำ (Pleopods) ระยะ พี1 ปลายขาว่ายน้ำจะมีขนยาวหลายเส้น

ดูด้วยตาเปล่า แยกจากลักษณะการว่ายน้ำ

 
ระยะ พี 1 (Postlarva 1)
 
อีกมุมมองของลูกกุ้ง ระยะ พี 1
 

การสังเกตุความแข็งแรงของกุ้งระยะพี 1 เมื่อดูด้วยตาเปล่า

สังเกตุการว่ายน้ำ ปกติเมื่อลอกคราบเข้าระยะ พี 1 ลูกกุ้งแชบ๊วยจะเปลี่ยนจากการลอยตัวเอาหัวลงพื้นแบบในระยะ ไมซิส 3 มาเป็นคว่ำและว่ายน้ำตรงไปข้างหน้า อาจมีการหยุดว่ายบ้างเป็นระยะ

สังเกตุรยางค์ เช่น ขาเดิน ขาว่ายน้ำ ปกติปลายรยางค์ควรเรียวบาง แต่หากมีสิ่งแปลกปลอม เช่น Zoothamnium มาเกาะ จะทำให้มองเห็นรยางค์เหมือนมีปุยสีขาว ๆ ติดอยู่

 
 
 
บทสรุป
 
        การสังเกตุระยะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่าง ๆ การว่ายน้ำ ระยะเวลาการลอกคราบ สามารถบอกถึงความแข็งแรงของลูกกุ้งได้
 

เอกสารอ้างอิง

Motho, H. 1985. Biology and Ecology of Penaeus monodon. In : Taki,Y., J. H. Primavera , and J. A. Llobrera.  
         Aquaculture Department, SEAFDEC.Tigbauan, Iloilo, Philippines. pp. 27-36.

SEAFDEC. 1998. Biology and Culture of Penaeus monodon. Brackishwater Aquaculture Information System,
         Aquaculture Department. Tigbauan, Iloilo, Philippines. 178 p.

ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com