การใช้กากชาในการปล่อยลูกกุ้งลงแหล่งน้ำธรรมชาติ
กากชา พระเอกช่วยชีวิตน้องกุ้ง
คลิ๊กชม สาระอ่านสบายๆ จากโรงเพาะฟัก ศพช. จันทบุรี
   วิชาการอ่านง่ายๆ ตอน เปลือยชีวิตรัก "น้องปู" ปูทะเล      ลูกจาก "ของหวานอร่อย ๆ" จากป่าชายเลน (29 ส.ค. 47)
   ห้องคลอดไม่ดี น้องปูประท้วงไข่ทิ้งเกลื่อน      ลักษณะของลูกกุ้งแชบ๊วยระยะต่างๆ (30 พ.ย. 47)
   การใช้กากชาในการปล่อยกุ้งสู่ธรรมชาติ (29 ส.ค. 47)      การเพาะลูกกุ้งแชบ๊วยระบบบ่อใหญ่ (16 ธ.ค. 47)
       ชีววิทยาของหอยหวาน (10 มิ.ย. 48)
       การเพาะและอนุบาลลูกหอยหวาน (1 ก.ค. 48)
       การอนุบาลลูกปลากะพงขาว (3 เม.ย. 49)
     
การใช้กากชาในการปล่อยลูกกุ้งลงแหล่งน้ำธรรมชาติ

      ปลายปี 2529 ผม (เว็บมาสเตอร์) เพิ่งบรรจุเข้ารับราชการ ได้ปฏิบัติหน้าที่ในโรงเพาะฟักกุ้ง และมีหน้าที่จัดเตรียมการปล่อยลูกกุ้งในโอกาสต่างๆ ท่าน ชนินทร ศรีทองสุข (ซึ่งต่อมาท่านดำรงตำแหน่งรองอธิบดีกรมประมง) ท่านมาร่วมปล่อยกุ้งที่จันทบุรี และบอกว่าตอนปล่อยกุ้งให้เตรียมกากชาไว้ไล่ปลาด้วย ผมปฏิบัติตามและเห็นว่าได้ผลดี จึงใช้มาจนถึงปัจจุบันนี้ครับ   (เผยแพร่ 29 สิงหาคม 2547)

 

    "กากชา" คืออะไร ?

    กากชา คือ เมล็ดของต้น Camellia (พืชตระกูลชาชนิดหนึ่ง) ที่โรงงานผลิตน้ำมัน สกัดเอาน้ำมัน (Camellia oil) ออกจากเมล็ดชาแล้ว และนำมาผ่านกระบวนการจนเป็นผงสีน้ำตาล กากชามีสารชื่อซาโปนิน (Saponin) ที่เป็นพิษต่อเลือดของสัตว์น้ำ แต่จะเป็นพิษต่อปลา มากกว่าสัตว์พวก กุ้ง ปู (ลูกปูม้า กระดอง 1 เซนติเมตร ทนกากชาได้มากกว่า 200 กรัม/น้ำหนึ่งลูกบาศก์เมตร) และกากชาคุณภาพดี แบบที่ไม่ใส่ฟางข้าวผสม ทางโรงงานในจีนระบุว่ามีซาโปนิน มากกว่า 13 เปอร์เซ็นต์

 
 
 
ทำไมต้องใช้กากชาในการปล่อยกุ้ง ?

        เนื่องจากการปล่อยลูกกุ้งทะเล เช่น กุ้งแชบ๊วย กุ้งกุลาดำ มักพบปัญหาว่า บางแหล่งน้ำ บางเวลา จะมีปลาขนาดเล็กจำนวนมากหลายชนิด เช่น ปลาหนามหลัง กะทงเหว ข้างลาย คอยกินลูกกุ้งที่ปล่อยลงไป ซึ่งปัญาหานี้ กากชาสามารถช่วยได้มากทีเดียว เพราะซาโปนินในกากชาที่สาดลงไปพร้อมการปล่อยกุ้ง สามารถไล่ปลาออกจากบริเวณที่ปล่อยกุ้งได้

 
ปล่อยกุ้งแบบนี้สะดวก โดยปล่อยลงถังให้กุ้งไหลลงตามสายตัวหนอน 1.5 นิ้ว
 
 
 
ต้องใช้กากชาเท่าไหร่ ?
 
เติมน้ำ 20 ลิตร ลงถังคลอรีนที่ใช้แล้ว   จากนั้นเทกากชาลงไป กวนให้เข้ากัน

        กากชา 1 ถุง ประมาณ 10 กิโลกรัม ราคาร้อยกว่าบาท ใช้ปล่อยลูกกุ้งได้ประมาณหนึ่งล้านตัว

วิธีเตรียมกากชา ?

        โดยใช้ถัง ขนาด 60 ลิตร 3 ถัง หรือถัง 200 ลิตร 1 ถัง เติมน้ำลงไปเล็กน้อย แล้วใช้กากชา 1 ถุงใส่ลงไป กวนให้เข้ากันกับน้ำ ทิ้งไว้ 1 คืน

 
 
 

 

 
วิธีการใช้กากชา ?

        รุ่งขึ้นก็พร้อมใช้แล้ว ปล่อยกุ้งที่ไหนก็ลำเลียงถังที่แช่กากชาไว้ไปด้วย ถึงที่ปล่อยกุ้งก็เลือกวางถังไว้ทางต้นน้ำ จากนั้นก็ตักน้ำจากบริเวณที่จะปล่อยกุ้งเติมลงไปจนเต็มถัง กวนให้เข้ากัน ปล่อยกุ้งเมื่อไหร่ก็ตักกากชาลงน้ำเลย

กำลังสาดกากชา
 
ต้องสาดกากชานานเท่าไหร่ ?

        ช่วงเวลาการสาดกากชาสำคัญมาก ต้องประเมินระยะเวลาที่จะปล่อยกุ้งหมดด้วย เมื่อกุ้งปล่อยหมดแล้วน้ำกากชาควรเหลืออยู่พอที่จะสาดเพื่อป้องกันลูกกุ้งอีกอย่างน้อยสัก สองถึงสามนาที

        สุดท้ายขอสรุปว่า กากชาเป็นเพียงส่วนช่วยให้กุ้งที่ปล่อยลงแหล่งน้ำธรรมชาติ มีโอกาสรอดมากขึ้น แต่การเลือกแหล่งน้ำ เลือกช่วงเวลาที่จะปล่อยสำคัญกว่า เช่น การเลือกปล่อยในที่ซึ่งไม่มีปลามารอกินกุ้ง (การปล่อยที่ท่าเรือหรือสะพานแม้จะสะดวกแต่มักพบว่ามีปลาอยู่ด้านล่างจำนวนมาก) หรือเลือกปล่อยช่วงน้ำกำลังขึ้นหรือลงในช่วงน้ำเกิด ซึ่งน้ำจะไหลเชี่ยวมาก

 
กากชาที่เพิ่งสาดลงไป   จะมีฟองมากอย่างนี้
 
ผลการทดลองเรื่องกากชา
 

       ประพันธ์ (2524) ได้ทดลองเรื่องกากชา โดยใช้เมล็ดชาที่แก่จากไร่ชาในเชียงใหม่ นำมาตากแห้ง บด แช่ในน้ำอัตราส่วน 30 กรัม/100 ซีซี 24 ชั่วโมง แล้วกรองเฉพาะน้ำไว้ทดลอง

ผลของความเข้มข้น

         ความเข้มข้น 1.1 พีพีเอ็ม ปลากุเลา กะพง กระบอก ข้างลาย ตะกรับ บู่ หมอเทศ อีกง ตายใน 0.30-1ชั่วโมง
         ความเข้มข้น 5.3 พีพีเอ็ม กุ้งแชบ๊วยตายใน 58-59 ชั่วโมง
         ความเข้มข้น 6.0 พีพีเอ็ม โรติเฟอร์น้ำเค็มตาย 80 เปอร์เซ็นต์ใน 24 ชั่วโมง แต่ความเข้มข้นต่ำกว่า 4.8 พีพีเอ็ม ไม่ตาย
         ในสรุปและวิจารณ์ผล ได้อ้างถึงรายงานของ Dr Terrazaki ว่ากากชา 60 พีพีเอ็ม ทำให้กุ้ง P. japonica ตายใน 24 ชั่วโมง

ผลของความเค็ม

         ความเค็มสูง กากชามีพิษต่อปลามากกว่าความเค็มต่ำ โดยความเข้มข้นของกากชา 1.1 พีพีเอ็ม
  ความเค็ม 10 พีพีที ปลาหมอเทศ ตายใน 19.49 ชั่วโมง
  ความเค็ม 30 พีพีที ปลาหมอเทศ ตายใน   1.25 ชั่วโมง

การเสื่อมสภาพของกากชาที่ละลายน้ำแล้ว

         สารละลายเริ่มเสื่อมสภาพใน 7 วัน และหมดสภาพการเป็นพิษใน 14 วัน

ผลของอุณหภูมิต่อการเสื่อมสภาพของกากชาที่ละลายน้ำแล้ว

         อุณหภูมิไม่มีผลต่อการหมดสภาพการเป็นพิษของสารละลายกากชา

 

เอกสารอ้างอิง

      ประพันธ์ ธารบุปผา. 2524. การศึกษาและทดลองค้นคว้าการใช้เมล็ดชากำจัดศัตรูกุ้ง. เอกสารวิชาการฉบับที่ 6/2524. ฝ่ายทดลองวิจัยเพื่อการเพาะเลี้ยง กองประมงน้ำกร่อย กรมประมง. 15 หน้า

ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com