โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ โรคสัตว์น้ำ

      เนื้อหา "ชุดโรคสัตว์น้ำ" เกิดจากทีมงานของห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี ได้บันทึกภาพถ่ายเกี่ยวกับโรคสัตว์น้ำระหว่างการทำงาน และได้นำภาพถ่ายพร้อมข้อมูลส่งให้เผยแพร่ทางเว็บไซต์นี้

เว็บมาสเตอร์ (มิถุนายน 2547)

กรีการีน (Gregarine)
สนใจชมโรคสัตว์น้ำอื่น คลิ๊กที่นี่ ห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ

      เนื้อหาชุดโรคสัตว์น้ำ หน้านี้เป็นหน้าที่ห้า เกี่ยวกับโรคพยาธิใน กุ้ง ปูิ ที่เกิดจาก กรีการีน บันทึกภาพถ่ายและจัดเตรียมข้อมูลโดย ห้องตรวจสุขภาพสัตว์น้ำ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี (เผยแพร่ 2 ตุลาคม 2547)

 
กรีการีน Gregarine
 

   กรีการีน คืออะไร ?

      กรีการีน (Gregarine) เป็นโปรโตซัว ใน Class Gregarinea (จำแนกตาม บพิธและนันทพร 2545) และมีหลาย Order และหลายชนิด แต่เรียกรวมกันว่า กรีการีน ส่วนใหญ่จะพบท่อทางเดินอาหารของแมลงและครัสเทเชียน (กุ้ง, ปู) แอนเนลิด สำหรับกุ้ง กรีการีนเป็นพยาธิที่สร้างผลเสียต่อสุขภาพกุ้ง เนื่องจากกรีการีนมีส่วนที่ใช้ยึดเกาะผนังลำไส้กุ้ง ที่เรียกว่า อิพิเมอไรต์ (epimerite) ซึ่งอาจทำให้ลำไส้เกิดแผลได้ (ภาพ : กรีการีนจากลำไส้กุ้งที่จับจากธรรมชาติ)

กรีการีน

   อนุกรมวิธาน

Protozoa
Phylum
Apicomplexa
Class    Gregarinea

(จำแนกตาม บพิธและนันทพร 2545)

 
หากจำแนกตาม ประไพสิริ 2546 หรือ ปภาศิริ 2538 จะจัดเป็น
  Phylum
Protozoa
    Class 
Sporozoa
      Order Gregarinida
 
วงจรชีวิตและการสืบพันธุ์ของ กรีการีน ?
 
ลักษณะกรีการีน 1 ตัว
 
 
ลักษณะระยะ Sporadine ต่อตัวกัน

วงจรชีวิต (ตัวอย่างของ Gregarina rigida) (บพิธและนันทพร 2545; ตาม Farmer 1980)

Oocyst คือระยะแรกที่หลุดออกมาจาก Gametocyst
สปอโรซอยด์
(Sporozoite) คือระยะที่เจริญต่อจาก Oocyst ซึ่งจะเจาะเข้าสู่เซลล์บุผิวในลำไส้
โทรโฟซอยด์ (Trophozoite) ออกจากเซลล์บุผิวลำไส้ มาเกาะอยู่กับผนังลำไส้
สปอราดิน (Sporadin) หรือ แกมอนต์ (Gamont) หลุดจากการเกาะผนังลำไส้ มาอยู่ในช่องลำไส้ จากนั้นจับคู่กัน โดยต่อกันตามแนวยาว เรียกการอยู่ร่วมกันนี้ว่า ไซไซกี (syzygy)
แกมีโทซีสต์ (Gametocyst) เมื่อสปอราดินทั้งคู่เติบโตเต็มที่แล้วจะสร้างเยื่อหุ้ม คือ แกมีโตซีสต์ หุ้มทั้งคู่ไว้ จากนั้นภายในซีสต์มีการปฏิสนธิของแกมีตจำนวนมากเกิดเป็นไซโกต ที่ต่อมามีการพัฒนาและหลุดออกจากซีสต์ เป็นระยะแรก คือ ระยะ Oocyst

 

การสืบพันธุ์

การสืบพันธุ์แบบไม่มีเพศ โดยการแบ่งตัวออกเป็นสองส่วน แบ่งซ้ำกันหลายครั้ง หรือโดยการแตกหน่อ (ประไพสิริ 2546; ปภาศิริ 2538)
การสืบพันธุ์แบบมีเพศ เช่น แบบแผนการสืบพันธุ์ของ Order Eugregarinida ตัวเต็มวัย 2 ตัว มาต่อตัวกัน จากนั้นจะสร้างซีสต์หรือเยื่อหุ้ม (gamontocyst) หุ้มรอบทั้งสองตัว แต่ละตัวสร้างแกมีตจำนวนมาก แกมีตจับคู่กันเป็นคู่ๆ แล้วเกิดปฏิสนธิเป็นไซโกต


 
 
 
รูปร่างของกรีการีนในลำไส้กุ้งแชบ๊วยจากธรรมชาติ ?
 

    กรีการีนโตเต็มวัย มีรูปร่างแบบทรงกระบอก ชนิดที่พบใน แมลง กุ้ง ปู จะมีผนังแบ่งเป็นสองส่วน

ส่วนแรกเรียกว่า Protomerite
ส่วนที่สองเรียกว่า Deuteromerite ซึ่งในส่วนนี้มีนิวเคลียส

    สำหรับรูปร่างของกรีการีนโตเต็มวัยที่พบในลำไส้กุ้ง จะพบแบบตัวเดียว แบบสองตัวเรียงกัน แบบสามแฉก หรือต่อกันสามสี่ส่วนแบบเส้นตรง และอื่นๆ (ลักษณะแบบ 3 แฉก หรือ มีหลายส่วนเรียงกัน พบในกรีการีน Nematopsis legeri ที่เป็นตัวโตเต็มวัย ในทางเดินอาหารปู, ปภาศิริ 2538)

 
แบบ 3 แฉก และ 2 ตัวต่อกัน
 
แบบ 4 ส่วนเรียงกัน
 
    หากกรีการีนยังมีชีวิต จะพบว่ากรีการีนจะมีการบิดตัว งอตัว ไปมาได้
อาการบิดตัวไปมาได
 


 
วิธีการตรวจ และนับจำนวนกรีการีนในลำไส้กุ้ง ?
 
 
1. ผ่าหลังกุ้ง
 
2. ดึงลำไส้ใส่ในน้ำ (บิดตัวได้)
     
 
3. รีดขี้กุ้ง   4. ดูดใส่ Sedgwick-Rafter
     
   
5. ส่องด้วยกล้องจุลทรรศน์
 

 

1. ผ่าหลังกุ้งจนเห็นลำไส้

2. ดึงลำไส้ออก ใส่ลงจานแก้วที่มีน้ำปริมาตรที่แน่นอน (หากตัวอย่างสด ลำไส้จะบิดไปมาสักครู่)

 

 

 

3. รีดขี้กุ้งออกจากลำไส้จนหมด

4. กวนและดูดน้ำจากจานแก้ว ใส่ในแผ่นนับ (Sedgwick- Rafter) ขนาด 1 มล.

 

 

5. ส่องด้วยกล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 40-100 เท่า (10x4 ถึง 10x10) นับจำนวน จากนั้นคำนวณกลับจากปริมาตรน้ำในจานแก้ว ก็จะทราบจำนวนกรีการีนทั้งหมดในลำไส้กุ้งตัวนั้น

 
 
 
วิธีการรักษา ? (อ่านรายละเอียดจากบทคัดย่องานทดลอง)

 

การใช้กระเทียมสดในการกำจัดพยาธิ Gregarines ในกุ้งกุลาดำ

APPLICATION OF GARLIC PASTE AGAINST GREGARINES INFECTION
IN BLACK TIGER SHRIMP, Penaeus monodon

วรวุฒิ ชัชวาลชัยพรรณ, มณฑิรา ถาวรยุติการต์ และ จิราพร เกษรจันทร์

สถาบันวิจัยสุขภาพสัตว์น้ำชายฝั่ง สำนักวิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่ง กรมประมง

บทคัดย่อ

        พยาธิ กรีการีน ได้ถูกค้นพบในวงการเลี้ยงกุ้งกุลาดำในประเทศไทยเมื่อหลายปีมาแล้วในลูกกุ้งวัยอ่อน การติดเชื้อพยาธิ กรีการีน อย่างรุนแรงมีผลต่ออัตราการเจริญเติบโตที่ลดลงและอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อกุ้ง (FCRs) เพิ่มมากขึ้น ในการศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าการใช้กระเทียมสดบดละเอียดในอัตราส่วน 10 กรัม คลุกผสมอาหารกุ้งชนิดเม็ด 1 กิโลกรัม ให้กุ้งวัยอ่อนที่ติดพยาธิกรีการีนกินวันละ 5 มื้อ ติดต่อกันเป็นเวลา 30 วัน และทำการตรวจสอบโดยการเก็บตัวอย่างกุ้งจำนวน 20 ตัวอย่าง ทุกสัปดาห์ทั้งก่อนและหลังการรักษาด้วยกระเทียมสดบดละเอียด ตามวิธีการของเดวิดสัน (Davidson's fixative process) จากการตรวจสอบตัวอย่างทางเนื้อเยื่อวิทยาพบว่า จำนวนพยาธิกรีการีนที่พบในตัวกุ้งลดจำนวนลงภายใน 2 สัปดาห์ และตรวจไม่พบหลังจากรักษาไปได้ 30 วัน ดังนั้น พอจะกล่าวได้ว่า การใช้กระเทียมสดบดละเอียดเป็นสมุนไพรสามารถใช้ในการลดปริมาณและกำจัดพยาธิกรีการีนที่ติดเชื้อในตัวกุ้งได้

คำสำคัญ : กระเทียม, กรีการีน, กุ้งกุลาดำ, การรักษา

 
ภาพถ่ายของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
สงวนสิทธิ์ห้ามนำภาพถ่ายไปใช้
โดยไม่ได้รับอนุญาต
 

เอกสารอ้างอิง

       บพิธ จารุพันธุ์ และนันทพร จารุพันธุ์. 2546. สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง II. ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน. 697 หน้า
       ปภาศิริ ศรีโสภาภรณ์. 2538. โรคและพยาธิของสัตว์น้ำ. ภาควิชาวาริชศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา. 184 หน้า
       ประไพสิริ สิริกาญจน. 2546. ความรู้เรื่องปรสิตของสัตว์น้ำ. ภาควิชาชีววิทยาประมง คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ บางเขน. 270 หน้า
       วรวุฒิ ชัชวาลชัยพรรณ, มณฑิรา ถาวรยุติการต์ และ จิราพร เกษรจันทร์. 2546. บทคัดย่อ การสัมมนาวิชาการประมง ประจำปี 2546 กรมประมง. หน้า 88.

 
 
ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com