การหาความหนาแน่นของแพลงก์ตอนพืช
การหาความหนาแน่นของแพลงก์ตอนพืช
คลิ๊กชมวิธีการแยกชนิดและขยายพันธุ์แพลงก์ตอน
   การเพาะขยายแพลงก์ตอนสีเขียวกลางแจ้ง      การเพาะขยายแพลงก์ตอนสีเขียวในห้องปฏิบัติการ (15 พย. 47)
   การเพาะขยายแพลงก์ตอนกลุ่มไดอะตอมกลางแจ้ง      การเพาะขยายไดอะตอมในห้องปฏิบัติการ (14 กพ. 48)
   การเพาะขยายโรติเฟอร์กลางแจ้ง (23 ตค. 47)      การแยกชนิดแพลงก์ตอนพืชด้วยปิเปต (10 เม.ย. 48)
   การสร้างห้องปฏิบัติการแพลงค์ตอนพืช (15 พย. 47)      การแยกชนิดและเก็บรักษาแพลงก์ตอนพืชด้วยวุ้น (19 พ.ค. 48)
   ชมภาพแพลงก์ตอนกว่า 140 ภาพ ที่นี่ ห้องแพลงก์ตอน      วิธีการนับแพลงก์ตอนพืช (31 ก.ค. 48)
การนับแพลงก์ตอนด้วย Hemacytometer

      เนื้อหาชุดการขยายพันธุ์แพลงก์ตอน หน้านี้เป็นหน้าที่เก้า เกี่ยวกับการนับจำนวนแพลงก์ตอนพืชด้วย Hemacytometer บันทึกภาพถ่ายและจัดเตรียมข้อมูลโดย ห้องแพลงก์ตอน ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี (เผยแพร่ 31 ก.ค. 2548)

 
 
หน่วยวัดความปริมาณแพลงก์ตอนพืช และอุปกรณ์ ?
 

        การนับความหนาแน่นของแพลงก์ตอน ใช้หน่วย จำนวนเซลล์/ปริมาตรน้ำ โดยทั่วไปที่ใช้กันมี 2 หน่วย ได้แก่

เซลล์/ลิตร เป็นหน่วยที่นิยมใช้กับความหนาแน่นของแพลงก์ตอนในแหล่งน้ำธรรมชาติ

เซลล์/มิลลิลิตร เป็นหน่วยที่นิยมใช้กับความหนาแน่นของแพลงก์ตอนในห้องปฏิบัติการ หรือ ในโรงเพาะฟัก การใช้หน่วยปริมาตรเป็นมิลลิลิตร เนื่องจากแพลงก์ตอนในห้องปฏิบัติการมีความหนาแน่นสูงมาก

        สำหรับแพลงก์ตอนที่ไม่เป็นเซลล์เดี่ยว เช่น รวมเป็นกลุ่ม หรือต่อเป็นสาย หน่วยนับ "เซลล์" อาจนับเป็น "หน่วย" หรือ "สาย" แทนได้

        อุปกรณ์ที่ใช้นับปริมาณแพลงก์ตอนมีหลายชนิด ในการนับแพลงก์ตอนที่มีขนาดเล็ก ความหนาแน่นสูง นิยมใช้ Hemacytometer (Heamacytometer) ซึ่งใช้สำหรับนับเม็ดเลือด

 
 
 
รายละเอียดบน Hemacytometer ?
 

     บนแผ่น Hemacytometer นอกจากบอกชื่อบริษัท และแหล่งผลิตแล้ว ยังมีรายละเอียดอื่นๆ อีก เช่น

บอกระดับความลึก ทั่วไปคือ 0.1 มิลลิเมตร (ลูกศรสีน้ำเงิน)

บอกการขีดตาราง เช่น Hemacytometer ตัวขวามือ ตารางแบบ IMPROVED NEUBAUER (ลูกศรสีน้ำเงิน)

     Hemacytometer ตัวขวามือ ทำร่องให้ Load ตัวอย่างน้ำได้ง่ายขึ้น (ลูกศรสีแดง)

ตัวนี้ของอเมริกา 0.1 mm DEEP
 

บอกระดับความลึก ของตัวนี้ก็ 0.1 มิลลิเมตร (ลูกศรสีน้ำเงิน)

บอกช่องเล็กที่สุดที่ตีตารางไว้ เช่น 1/400 ตารางมิลลิเมตร (ลูกศรสีน้ำเงิน)

Hemacytometer จะมีตาราง 2 ตาราง (ลูกศรสีแดง) มองดีๆ จะเห็นเส้นของตาราง

ตัวนี้ของเยอรมัน 1/10 MM DEEP
 
 
Cover Glass ต้องใช้ที่ผลิตสำหรับ Hemacytometer ?
 

ปกติ Hemacytometer จะให้ Cover Glass มาเพียง 1-2 แผ่นเท่านั้น

หากทำ Cover Glass ที่มีอยู่แตก ต้องซื้อ Cover Glass ที่ผลิตมาสำหรับใช้กับ Hemacytometer เท่านั้น (ภาพขวามือ)

Cover Glass ของ Haemacytometer
 
ขั้นตอนการใช้งาน Hemacytometer ?
 

วาง Cover Glass บน Hemacytometer ซึ่งแผ่น Cover Glass จะอยู่เหนือผิวตาราง 0.1 มิลลิเมตร

ใช้ไมโครปิเปตดูดน้ำตัวอย่างมา 9-10 ไมโครลิตร (ใช้ดรอปเปอร์ปลายแหลม หรือ ปิเปตธรรมดาได้)

วางปลายปิเปตใกล้ขอบ Cover Glass จากนั้นค่อยๆ หยดน้ำตัวอย่างลงไป ซึ่งน้ำจะไหลเข้าใต้ Cover Glass เองจนเต็มพื้นที่ตาราง (หยดทั้ง 2 ตาราง)

หากหยดน้ำตัวอย่างมากเกินไป จะเลอะล้น Cover Glass แต่หากหยดน้อยเกินไปน้ำก็จะไหลเข้าไม่เต็มพื้นที่ตาราง (ภาพขวามือ) ต้องล้างและหยดใหม่

แบบนี้หยดน้ำน้อยเกินไป น้ำจึงไหลเข้าไม่เต็มตาราง
 
จะนับปริมาณแพลงก์ตอนพืชได้อย่างไร ?
 

เมื่อน้ำตัวอย่างไหลเข้าใต้ Cover Glass จนเต็มพื้นที่ตาราง จะสามารถคำนวณปริมาตรน้ำได้จาก พื้นที่ตาราง x ความลึก

เมื่อนับจำนวนแพลงก์ตอนในตารางภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ก็จะได้จำนวนแพลงก์ตอนต่อปริมาตรน้ำของตารางนั้น

จากนั้นคำนวณเป็น จำนวนแพลงก์ตอนต่อปริมาตรน้ำ 1 มิลลิลิตร

 
 
หน้าตาของตารางภายใต้กล้องจุลทรรศน์ขยาย 40 เท่า
 
ภาพภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 40 เท่า

(ภาพซ้ายมือ) คือตารางบนผิว Hemacytometer ภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 40 เท่า

ช่อง A B C D มีความกว้างและยาวเท่ากับ 1 มม.

ดังนั้นปริมาตรน้ำของช่อง A B C หรือ D ช่องใดช่องหนึ่งเท่ากับ ความกว้าง x ความยาว x ความลึก

เท่ากับ 1 มม.x 1 มม.x 0.1 มม.

เท่ากับ 0.1 ซม.x 0.1 ซม.x 0.01 ซม.

เท่ากับ 0.0001 ลบ.ซม. หรือ 0.0001 มล.

เท่ากับ
-4
10
มล.
 
ดังนั้นหากเลือกนับแพลงก์ตอนที่ช่อง A B C และ D ความหนาแน่นของแพลงก์ตอนจะเท่ากับ
ค่าเฉลี่ยแพลงก์ตอนในช่อง A B C D
4
x 10
เซลล์/มล.

 

 
 
หน้าตาของตารางภายใต้กล้องจุลทรรศน์ขยาย 100 เท่า
 
ภาพภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 100 เท่า
 

(ภาพซ้ายมือ) คือตารางบนผิว Hemacytometer ภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 100 เท่า ตำแหน่งกลางตาราง

ช่อง 1 2 3 4 และ 5 มีความกว้างและยาวเท่ากับ 0.2 มม.

ดังนั้นปริมาตรน้ำของช่อง 1 2 3 4 หรือ 5 ช่องใดช่องหนึ่งเท่ากับ ความกว้าง x ความยาว x ความลึก

เท่ากับ 0.2 มม.x 0.2 มม.x 0.1 มม.

เท่ากับ 0.02 ซม.x 0.02 ซม.x 0.01 ซม.

เท่ากับ 0.000004 ลบ.ซม. หรือ 0.000004 มล.

เท่ากับ
-6
4x10
มล.
 
ดังนั้นหากเลือกนับแพลงก์ตอนที่ช่อง 1 2 3 4 และ 5 ความหนาแน่นของแพลงก์ตอนจะเท่ากับ
ค่าเฉลี่ยแพลงก์ตอน 5 ช่อง x 1/4
6
x 10
เซลล์/มล.
 
 
มาลองทดสอบใช้งาน Hemacytometer ?
 

ตัวอย่างที่ 1 (ภาพขวามือ) คือตารางบนผิว Hemacytometer ภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 100 เท่า ตำแหน่งช่อง A ที่หยด Tetraselmis เข้าไปแล้ว

คำถามตัวอย่างที่ 1 ความหนาแน่น Tetraselmis เท่ากับกี่เซลล์/มิลลิลิตร ? ลองนับและคำนวณก่อนดูเฉลย

 

เฉลย

จำนวน Tetraselmis ช่อง A นับได้ 167 เซลล์

ดังนั้นความหนาแน่น Tetraselmis เท่ากับ

 
= 167
4
x 10
เซลล์/มล.
= 1.67
6
x 10
เซลล์/มล.

 

มาลองทดสอบตัวอย่างที่ 2
 

ตัวอย่างที่ 2 (ภาพขวามือ) คือตารางบนผิว Hemacytometer ภายใต้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 100 เท่า ตำแหน่งช่อง 1 2 3 4 และ 5 ที่หยด Tetraselmis เข้าไปแล้ว

คำถามตัวอย่างที่ 2 ความหนาแน่น Tetraselmis เท่ากับกี่เซลล์/มิลลิลิตร ? ลองนับและคำนวณก่อนดูเฉลย

 

เฉลย

จำนวน Tetraselmis ช่อง 1 2 3 4 และ 5 นับได้รวม 30 เซลล์ เฉลี่ย 30/5 = 6.0 เซลล์

ดังนั้นความหนาแน่น Tetraselmis เท่ากับ

 
= 6.0 x 1/4
6
x 10
เซลล์/มล.
= 1.50
6
x 10
เซลล์/มล.
 

เส้นขอบช่องสี่เหลี่ยมที่นับจะมี 3 เส้น

 

ตารางของ Hemacytometer ที่ผู้ผลิตแนะนำให้ใช้นับแพลงก์ตอนได้ เส้นขอบช่องสี่เหลี่ยมนั้น จะมี 3 เส้น (ภาพซ้ายมือ)

โดยเส้นตรงกลางเป็นเส้นของพื้นที่ตาราง ส่วนเส้นนอกและเส้นในมีไว้เพื่อให้ง่ายต่อการตัดสินใจว่า เซลล์ของแพลงก์ตอนจะอยู่นอกหรือในพื้นที่ช่องนับ (ลูกศรแดง)

 
 

แล้วจะเลือกนับช่องใหญ่ ( A B C D ) หรือ ช่องเล็ก ( 1 2 3 4 5) ?

 

การที่จะเลือกนับแพลงก์ตอนโดยใช้ช่องใหญ่ ( A B C D ) หรือช่องเล็ก ( 1 2 3 4 5) มีข้อคำนึงดังนี้

1 การเลือกนับช่องใหญ่จะให้ค่าที่แม่นยำกว่าการเลือกนับที่ช่องเล็ก เนื่องจากช่องใหญ่มีพื้นที่มากกว่า

2 แพลงก์ตอนบางชนิดที่เป็นเส้นสายหรือมีขนาดใหญ่มาก จำเป็นจะต้องนับด้วยช่องใหญ่เนื่องจากหากนับด้วยช่องเล็กเส้นสายแพลงก์ตอนมักจะเลยขอบของช่องเล็ก

3 หากแพลงก์ตอนมีความหนาแน่นต่ำควรเลือกนับด้วยช่องใหญ่ ( A B C D )

4 ในกรณีที่ตัวอย่างแพลงก์ตอนที่นับมีความหนาแน่นสูงมาก การนับในช่องใหญ่อาจจะใช้เวลามากก็สามารถเลือกนับในช่องเล็กได้

 
 
ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 039-320959 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com