การแยกชนิดและเก็บรักษาพันธุ์แพลงก์ตอนพืชด้วยวุ้น
การขยายพันธุ์แพลงก์ตอนพืช
คลิ๊กชมวิธีการแยกชนิดและขยายพันธุ์แพลงก์ตอน
   การเพาะขยายแพลงก์ตอนสีเขียวกลางแจ้ง      การเพาะขยายแพลงก์ตอนสีเขียวในห้องปฏิบัติการ (15 พย. 47)
   การเพาะขยายแพลงก์ตอนกลุ่มไดอะตอมกลางแจ้ง      การเพาะขยายไดอะตอมในห้องปฏิบัติการ (14 กพ. 48)
   การเพาะขยายโรติเฟอร์กลางแจ้ง (23 ตค. 47)      การแยกชนิดแพลงก์ตอนพืชด้วยปิเปต (10 เมย. 48)
   การสร้างห้องปฏิบัติการแพลงค์ตอนพืช (15 พย. 47)      การแยกชนิดและเก็บรักษาแพลงก์ตอนพืชด้วยวุ้น (19 พค 48)
   ชมภาพแพลงก์ตอนกว่า 140 ภาพ ที่นี่ ห้องแพลงก์ตอน      วิธีการนับแพลงก์ตอนพืช (รอเขียน)
การเก็บและคัดแยกชนิดแพลงก์ตอนด้วยวุ้น ของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี

      เนื้อหาชุดการขยายพันธุ์แพลงก์ตอน หน้านี้เป็นหน้าที่แปด เกี่ยวกับการแยกชนิดและเก็บรักษาพันธุ์แพลงก์ตอนพืชด้วยวุ้น บันทึกภาพถ่ายและจัดเตรียมข้อมูลโดย ห้องแพลงก์ตอน ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี (เผยแพร่ พฤษภาคม 2548)

 
 
 
แพลงก์ตอนพืชที่เลี้ยงในห้องปฏิบัติการมาจากไหน ?
          แพลงก์ตอนพืชที่เลี้ยงในห้องปฏิบัติการซึ่งเลี้ยงแยกชนิดไม่ปะปนกัน (Unialgal Culture) เริ่มแรกได้จากการรวบรวมแพลงก์ตอนพืชจากธรรมชาติ นำมาเลี้ยงขยายพันธุ์ ซึ่งจะมีแพลงก์ตอนหลายชนิดขึ้นรวมกัน จากนั้นเลือกชนิดแพลงก์ตอนพืชสายพันธุ์ที่ต้องการออกมาเลี้ยงแยกเพียงชนิดเดียว
 
 
แยกแพลงก์ตอนพืชเพื่อเลี้ยงเป็นชนิดเดียวได้อย่างไร ?

       แพลงก์ตอนพืชที่ขึ้นรวมกันหลายชนิด สามารถแยกแต่ละชนิดออกมาเลี้ยงแบบเดี่ยวไม่ให้ปะปนกัน (Unialgal Culture) ได้หลายวิธี ซึ่งห้องแพลงก์ตอนของศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี เลือกใช้ 2 วิธี ได้แก่

        1. การใช้ Pasteur Pipette ชมวิธีการนี้โดยคลิ๊กที่นี่
        2. การใช้วุ้น (Agar media) ชมวิธีการนี้ตามรายละเอียดด้านล่าง

 
 
แยกแพลงก์ตอน (Isolation) ด้วย Agar media

       การแยกชนิดแพลงก์ตอนพืชด้วยวิธีการเลี้ยงบนวุ้น มีรายละเอียดแตกต่างกันบ้างในแต่ละห้องปฏิบัติการ โดยมีขั้นตอนหลัก 2 ขั้นตอน คือ

      1. การเตรียมวุ้นในจานแก้ว

      2. การนำแพลงก์ตอนเลี้ยงบนวุ้นด้วยวิธี Streak หรือ Spreed

 

 
 
 
ขั้นตอนที่ 1 การเตรียมวุ้นในจานแก้ว
 
A. ละลายผงวุ้นในฟลาสก์ด้วยการอุ่น
B. จากนั้นเติมปุ๋ยแล้วนำไปนึ่งแรงดัน
     1.1 ละลายผงวุ้น ชั่งผงวุ้นลงในฟลาสก์ที่มีน้ำเค็มในอัตราประมาณ 1.5 % จากนั้นนำฟลาสก์ไปอุ่นจนกระทั่งวุ้นละลาย (ภาพ A) เผาปากฟลาสก์ เติมปุ๋ย 1 มล. (หากใช้เลี้ยงไดอะตอม เติมซิลิเกตอีก 1 มล.) แล้วนำไปนึ่งแรงดันที่ 121 องศาเซลเซียส 15 นาที (ภาพ B)
C. นึ่งเสร็จเติมวิตามิน (ขวดแดง)
     1.2 เติมวิตามิน หลังนึ่งแล้ว รอจนอุณหภูมิลดลงเหลือประมาณ 50 องศาเซลเซียส เติมวิตามินลงฟลาสก์ 0.1 มล. (ภาพ C)
D. จากนั้นเทวุ้นลงในจานแก้ว
     1.3 เทวุ้นลงจานแก้ว (Pour Plate) ควรทำในตู้ปลอดเชื้อ (ภาพ D) เพียงเท่านี้ก็ได้วุ้นสำหรับเลี้ยงแพลงก์ตอนแล้ว


 
 
ขั้นตอนที่ 2 การนำแพลงก์ตอนพืชลงเลี้ยงบนวุ้น
 

        2.1 นำแพลงก์ตอนพืชลงเลี้ยงบนวุ้น ทำในตู้ปลอดเชื้อตามขั้นตอน Aseptic Technique ซึ่งมีวิธีการนำลงเลี้ยง 2 วิธี

      วิธีสเปรด (Spreed) โดยหยดแพลงก์ตอนพืชลงบนวุ้น แล้วใช้แท่งแก้วเกลี่ยให้แพลงก์ตอนกระจายทั่วผิววุ้น
      วิธีสตรีค (Streak) ใช้ลวดปลายกลม (Loop) เผาไฟ จุ่มลงในน้ำที่มีแพลงก์ตอน นำมาเขี่ยบนผิววุ้น

ก. นำแพลงก์ตอนลงวุ้นในตู้ปลอดเชื้อ
ข. กำลังใช้วิธีสเปรด
 

 

        2.2 ปิดฝาจานแก้วและผนึกด้วยพาราฟิลม์ นำไปวางบนชั้นเลี้ยงแพลงก์ตอน ประมาณ 1 เดือนก็จะมีแพลงก์ตอนเจริญบนผิววุ้น

 

 

 

ค. ปิดผาและผนึกด้วยพาราฟิลม์
ง. วางจานแก้วบนชั้นเลี้ยงแพลงก์ตอน
 
 
ผลการนำแพลงก์ตอนพืชลงเลี้ยงบนวุ้นด้วยวิธี Streak และ Spreed
 
เตตร้าเซลมิสและคลอเรลลา (Spreed) คีโตเซอรอส (Spreed) คีโตเซอรอส (Streak)
 
 
 
ประโยชน์และการนำไปใช้
 

        แพลงก์ตอนพืชที่เลี้ยงบนวุ้น มีประโยชน์และนำไปใช้ดังนี้

 

      เพื่อเก็บรักษาพันธุ์ สามารถเก็บไว้ได้นานโดยไม่ต้องดูแล

      นำไปเป็นหัวเชื้อบริสุทธิ์ โดยการเขี่ยโคโลนีแพลงก์ตอนบนผิววุ้นลงเลี้ยงในน้ำเลี้ยง ก็จะได้แพลงก์ตอนที่เลี้ยงเป็นชนิดเดียว

เขี่ยโคโลนีคีโตเซอรอสลงฟลาสก์
 
 
บทสรุป
 

        การคัดแยกพันธุ์แพลงก์ตอนด้วยการใช้วุ้น เป็นวิธีที่ค่อนข้างยุ่งยากกว่าวิธีการใช้ Pasteur pipette แต่การใช้วุ้นก็เป็นการเก็บรักษาพันธุ์แพลงก์ตอนพืชโดยไม่ต้องดูแลได้นานๆ นอกจากนี้ ยังสามารถใช้คัดแยกแพลงก์ตอนที่มีขนาดเล็ก ซึ่งการใช้ Pasteur pipette ทำได้ยาก

        ส่วนรายละเอียดและเทคนิคการและอุปกรณ์เสริมสำหรับการคัดแยกพันธุ์ ด้วยวุ้น อาจมีความแตกต่างกันบ้างในแต่ละห้องปฏิบัติการแพลงก์ตอน

 

เอกสาร

       ธิดา เพชรมณี. 2542 คู่มือการเพาะเลี้ยงแพลงก์ตอน. สถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งจังหวัดสงขลา. 49 หน้า
       ลัดดา วงรัตน์. 2543. คู่มือการเลี้ยงแพลงก์ตอน. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. 127 หน้า

 
ศูนย์วิจัยและและพัฒนาประมงชายฝั่งจันทบุรี
ตำบล บางกะจะ อำเภอเมือง จังหวัด จันทบุรี 22000
โทร 0-3945-7987-8 โทรสาร 0-3939-1025
email : crchantaburi@dof.thaigov.net หรือ chanfisheries@yahoo.com